Navigation Menu+

Kruševačka istorija

Milorad Sijić: “Značajni ljudi Kruševca 1833 – 1944”

21:17 u Istorija Kruševca | 1 komentar

Milorad Sijić: “Značajni ljudi Kruševca 1833 – 1944”

Autor knjige Milorad Sijić i internet portal “Slike Kruševca” vam poklanjaju knjigu “Značajni ljudi Kruševca 1833-1944” u elektronskom formatu. Knjigu možete listati ili je preuzeti u pdf formatu. Autor Milorad Sijić je želeo da  i na ovaj način izadje među čitaoce i na taj način približi knjigu kojom je otrgao od zaborava najznačajnije kruševačke domaćine od oslobođenja Kruševca 1833. do ukidanja privatnih radnji. Linkovi za listanje i preuzimanje se nalazi ispod ovog teksta.     http://slikekrusevca.com/PDF/znacajni%20ljudi%20krusevca.pdf   – LINK ZA PREUZIMANJE U PDF FORMATU     O AUTORU   Milorad Sijić rođen je 1. februara 1953. godine u selu Gornje Zleginje kod Aleksandrovca župskog. Do sada je objavio: – Države i državnici sveta, Istorijski arhiv Kruševac, 2002; – Zleginje Gornje i Donje, Kreativna radionica Kruševac, 2003; – Arhijerejsko namesništvo župsko, Istorijski arhiv Kruševac, 2006; – Rasinski okrug i njegovi narodni predstavnici 1804-2004, Istorijski arhiv Kruševac, 2006; – Trnavci, Istorijski arhiv Kruševac, 2006 (koautor); – Major Milutin Drenovac – ratni dnevnik oficira Kraljevine Srbije 1914-1922, Istorijski arhiv Kruševac, 2008; – Župa u ratovima od 1912. do 1918. godine, Istorijski arhiv Kruševac, 2008; – Čaršija – priča o ljudima koji su stvorili Aleksandrovac župski, Zavičajni muzej Župe, 2008; – Fudbal u Kraljevini Jugoslaviji, Milirex, 2009; – Bruska afera, Zavičajni muzej Župe, 2010; – Značajni ljudi Kruševca 1833-1944, Eparhija kruševačka, 2012; – Mala Vrbnica, Istorijski arhiv Kruševac, 2013; – Fudbal u Kraljevini Jugoslaviji, (drugo dopunjeno izdanje), Zavičajni muzej Župe, 2014.  ...

cela vest

Odbrana Spomenika kosovskim junacima 1915. godine

10:42 u Istorija Kruševca | 0 komentara

POČETKOM novembra 1915. godine, dolaskom okupatorske vojske, u Kruševcu je zarobljeno oko hiljadu srpskih ranjenih vojnika i oficira. Zajedno sa njima zarobljene su i pripadnice britanske medicinske misije, koje su pre toga odbile da napuste svoje pacijente i da se povuku sa Srpskom vojskom. Bio je sa njima i predsednik Srpskog Crvenog krsta, dr Marko Leko koji je pokušavao austrougarskog načelnika Sibera da odgovori od namere da uništi Spomenik kosovskim junacima. A PRED kraj istog meseca u Kruševac je stigao jedan od komandanata u Komisiji za ratni plen, koji se tamošnjim okupatorskim oficirima predstavio kao načelnik Siber. Za njegov dolazak postojao je veoma važan i tajni razlog, za koji se u okupiranom gradu saznavalo postepeno, ali sa sve većom neizvesnošću i strahom. Jer istog dana po svom dolasku, načelnik Siber je otišao da razgleda Spomenik kosovskim junacima. Šetao je oko Spomenika, ponešto zapisivao, o nečemu razmišljao pognute glave, ne obraćajući pažnju na vojnike i prolaznike, lupkao olovkom po gornjem delu šake, više puta prikladnije nameštao svoju oficirsku kapu i stalno ćutao. Onda se obratio svome ađutantu, koji je uvek stajao u blizini, naizgled nezainteresovano, ali bez prestanka pažljivo posmatrajući svog komandanta, nešto mu kratko naredio, ležerno otpozdravio na njegovo odsečno salutiranje, i nastavio da se lagano kreće, katkad se osvrćući levo i desno, kao da nekoga očekuje.   Ubrzo posle toga pridružio mu se dr Marko Leko, koga je doveo Siberov ađutant. Bio je to čovek prosede kose, ali živahnih pokreta i uspravnog stasa. Čim je stigao, pozdravio je okupatorskog oficira kratkim naklonom i osmehom i obratio mu se na tečnom nemačkom jeziku: „Vaš kapetan me je obavestio da ste me pozvali, gospodine načelniče!“, rekao je brzo i neusiljeno. „Da, gospodine doktore. Obavešten sam da ste u Kruševcu. Želim da razgovaram sa vama i nadam se da nemate ništa protiv toga da ovaj razgovor obavimo tu gde smo sada“. „Stojim vam na raspoloženju, gospodine!“ , odgovorio mu je dr Leko. Nastala je kratka pauza. Načelnik Siber je tražio reči kojima će na najkraći način objasniti svom sagovorniku zbog čega ga je pozvao. „Možda ćete se iznenaditi što vas to pitam, ali bih vam bio veoma zahvalan ako mi o ovom Spomeniku ispričate još ponešto što pretpostavljate da ne znam, a što bi za mene kao stranca moglo biti zanimljivo. A pošto vi i vrlo lepo govorite nemački, ovde u Kruševcu nema za to pogodnije ličnosti od vas!“ „Rado ću to učiniti, gospodine načelniče!“ rekao je Marko Leko. I odmah je nastavio da govori o događajima iz srpske istorije, zbog kojih je taj Spomenik podignut baš u Kruševcu, o nagradi koju je njegov autor dobio na Svetskoj izložbi u Parizu pre petnaest godina i o umetničkim kvalitetima Spomenika. Načelnik Siber ga je slušao pažljivo, ni jednom ga ne prekidajući dodatnim pitanjima, ili svojim komentarima. Na mahove su se za to vreme iz raznih krajeva grada čuli preglasni vojnički povici, vriska dece i plačno zapomaganje njihovih majki i rodbine. Načelnik Siber je samo jednom pogledao niz ulicu i rekao kratko, kao da se obraća samome sebi: „Skupljamo ratni plen!“ A tog trenutka se iz obližnje ulice čulo udaranje u doboš, a zatim glasna vojnička naredba građanima Kruševca: „Obaveštavaju se svi građani i građanke Kruševca i Okruga kruševačkog da neizostavno, u roku od tri dana, moraju da predaju nadležnim okupacijskim vlastima sve...

cela vest

Miroslavljevo Jevanđelje u Kruševcu tokom Prvog svetskog rata

13:56 u Istorija Kruševca | 0 komentara

ZNAMENITO Miroslavljevo jevanđelje, najvažniji i najlepši spomenik srpske pismenosti s kraja 12. veka, doživelo je vremenom neobično putovanje i niz obrta. Stolećima je čuvano u Hilandaru. Zatim se pouzdano zna da su hilandarski monasi Miroslavljevo jevanđelje, zajedno sa Osnivačkom poveljom, darovali 1896. godine, kralju Aleksandru Obrenoviću prilikom njegove posete Hilandaru. Aleksandar Obrenović je znao da je poklon hilandarskih kaluđera od velike vrednosti, zato ga je čuvao u sefu svog kabineta. Kobne noći u Majskom prevratu 1903. godine, Apis i njegovi zaverenici, preturajući fijoke, u onoj brzini, izvadili su Jevanđelje i stavili ga u sanduk u kome su bila i druga akta. Sanduk je kasnije predat kralju Petru Karađorđeviću, koji je naredio da se prenese u Topolu. Od tada se Miroslavljevom jevanđelju gubi svaki trag. IZVRTANjE ČINjENICA Nestanak Jevanđelja prouzrokovao je jednu od najvećih i najdužih rasprava u srpskom novinarstvu, koja će se stišati tek početkom Balkanskih ratova 1912. godine. O nestanku Jevanđelja u javnosti su se širile duge priče, intrige, domišljanja, podmetanja, insinuacije; govorilo se da je neko od kraljevih ljudi prodao Miroslavljevo jevanđelje nekom velikom muzeju u svetu, pod uslovom da se o tome ćuti 50 godina. Zabunu je unelo i izvrtanje stvarnih činjenica: “Dnevni list” je objavio članak italijanskog lista “Gazete di Venecija” iz 1906. god, da se u biblioteci Arhiva u Veneciji nalazi fototipsko izdanje Miroslavljevog jevanđelja, sa potpisom kralja Aleksandra i da je knjiga poklon kćeri rumunskog ambasadora u Londonu, koja je bila takođe po majci rođaka kralja Aleksandra Obrenovića. Posle jednog zatišja sledilo je novo uzbuđenje u vezi sa Jevanđeljem. Neposredan povod bila je knjiga “Istorija Srba” od K. Jirečeka, koju je preveo Jovan Radonjić 1911. godine, u kojoj se saopštava da je Miroslavljevo jevanđelje nestalo posle ubistva “poslednjeg Obrenovića”. Takođe, i u Narodnoj skupštini pokrenuto je pitanje Jevanđelja. Poslanik Vojislav Marinković postavlja pitanje: šta je sa Miroslavljevim jevanđeljem? Ministar ne ume da odgovori, itd. Jevanđelje će se pojaviti u krajnje misterioznim (iznenadnim, zagonetnim) okolnostima krajem oktobra 1915. godine pri povlačenju srpske vojske u Kruševcu. IZNENADNO OTKRIĆE Postoje dve verzija o tome kako je posle smrti Aleksandra Obrenovića pronađeno Miroslavljevo jevanđelje u Kruševcu. Uoči samog rata, kada je austrijski poslanik predao ultimatum našoj vladi, nastala je pometnja u vodećim državnim krugovima. Očekivalo se da će rat svakog trenutka otpočeti. U takvoj situaciji kraljev bibliotekar Dobrosav – Dobra Ružić poneo je iz Topole u Beograd, tri važna kraljeva sanduka od kojih je dva predao Narodnoj banci, a treći “pun nekih hartija”, kako je izjavio, dospeo je sa ostalom arhivskom građom u Kruševac. Za treći sanduk, kralj mu je takođe napomenuo da ga nije niko nikada otvarao. Profesor Više ženske škole Dobrosav – Dobra M. Ružić, kasnije ministar i državni savetnik, u svojim zapisima ostavio je značajne podatke o povlačenju srpske vojske u Prvom svetskom ratu od Beograda do Kruševca i iznenadnom otkrivanju Miroslavljevog jevanđelja u Kruševcu, za koje se verovalo da je nestalo. “26. septembar 1915. godine. Pošao sam iz Topole za Mladenovac. Borbe su se vodile svud na našoj obali. Poneo sam tri sanduka, od Kralja, dva za Narodnu banku, a jedan pun hartije da pregledam. Na putu do Stalaća i Kruševca svud užurbanost, pokret vojske… 27.septembar Došav u Kruševac svi navališe na mene, sa pitanjima šta ima novog, misleći da ću im ja Bog zna kakve utešne i dobre novosti doneti… 5. oktobar Kad sam video da Nemci...

cela vest

Miteser o kruševačkom kraju

13:22 u Istorija Kruševca, Kruševac kroz reči | 0 komentara

Putopisac Josip Pavle Miteser, rođen je 1757. godine u Zemunu, a 1784. godine posetio je kruševački kraj gde je imao zadatak da kao potporučnik austrijske vojske obiće teren radi uhođenja Turaka. Evo šta je on tada zapisao o našem kraju: Nekadašnji glavni grad Kruševac (Iliraca) bio je prestonica slavnog Cara Lazara, koji se u borbi sa Carom Muratom II proslavio za dobro naroda i hrišćanske vere i koji je jurnuo u opasnosti, a tom prilikom bio zarobljen i sasečen. Zato i danas se Car Lazar slavi kao svetitelj. Na tom mestu ima 120 srpskih kuća i 150 turskih. Na tom mestu nalaze se jedna dobro sačuvana crkva, zatim jedna vrlo velika ali porušena, koja je bila dvorska crkva cara Lazara. Osim toga još dve zidane džamije od kojih jedna još postoji, a druga je porušena. Osim toga usred mesta razvalina porušenog Lazarevog dvorca i crkve ograđeno je palisadama. U tom ograđenom prostoru ima još 7 kuća sve su kuće od drveta, a turske sa spratom i odajama. Tu ima i prostranih štala i dvorišta. Sve je to dobro građeno. Konačno još 3 hana i 5 kafana. U hanovima i štalama stanovnika ima mesta za 1500 konja. Putevi za odlazak iz mesta su menjljivi, prilično široki koji se mogu pri lepom vremenu dobro upotrebiti. Ceo ovaj položaj (palanka) nalazi se na takvoj uzvišici sa koje se može vladati. Ali isti položaj dolinom reke je sa desne strane prema Moravi niz brdo od spuštajuće strane brda da bi metci mogli da pređu jednu tako veliku daljinu od 4000 koraka. Položaj prema Moravi postoji većinom od preraslih livada i polja kukuruza koji još svake godine bivaju poplavljeni od Morave. Položaj prema Moravi sastoji se od livada i kukuruznih polja koji Morava svake godine poplavljuje. Položaj iz Kruševca prema jugu koji se spušta prema potoku Rasine liči na neki amfiteatar. On se blago spušta (tu su Turci već ratovali). Položaj izgleda kao neko logorište koje bi se moglo upotrebiti ne prebližiti se dominirajućim brdima. Put iz sela Šanac prelazi preko Morave, te se nastavlja 20 minuta do jednog mlina, zatim pola sata uvek neprimetno uz brdo preko polja, napuštajući desno cigansku malu. Prema opisu puta pojaviće se potok Rasina koji ide preko Stalaća na desnoj obali Morave do Ćuprije. Treba još dodati da su u Kruševcu 4 opšte pekare. Od Kruševca do Ribnjaka      3 ¼ sata Od Ribnjaka do Trstenika      1 ¼ sata Od Trstenika do Karanovca   5 ¼ sata Od Karanovca do Čačka           7 ¼ sata        Ukupno:                               17 sati Miteserova karta kruševačkog kraja iz 1834. godine   Selo Ribnjak sastoji se od 15 hrišćanskih kuća o jednog malog hana, a udaljeno je od Morave pola sata. Osim toga u tom selu je ravan kraj sa mnogo polja i livada. Put na tamo ide iz Kruševca na više strana; jedan levo na napuštajući Pepeljušu preko Mačkovca; drugi na njenim padinama jedan sat od Morave, a treći nešto dublje u ravnici gde se on sa drugim kod Morave spaja i konačno pola sata iza Mačkovca sastaju se i zajedno idu redovnim drumovima do sela. Ipak srednji put do padinama je najširi i najzgodniji. Ovim putem ide se kroz polja preko blagih udubljenja stalno do Morave, koja je odavde 60 – 70 koraka široka 4 – 5 stopa, a duboka 1 ½ klafer visoka....

cela vest

FELIKS KANIC O KRUŠEVCU

23:35 u Istorija Kruševca | 1 komentar

Prema istoričaru i putopiscu, austrijskom Jevrejinu Feliksu Kanicu Kruševac je 1905. godine imao tri osnovne škole sa 22 učitelja. U Kruševcu je bila stacionirana jedna brigada sa brdskom artiljerijom i eskadronom konjice koji je imao 30 oficira, 26 podoficira. Trgovački stalež ima 230 predstavnika, među njima 2 bankara i špeditera; ratarstvom i baštovanstvom bavi se još svega 56 lica, abadžija i krojača ima 132, opančara 120 itd. Lekara je 5, apotekara 4, advokata 6,štampara 4, a odnedavna je tamo otvorio radnju i jedan fotograf, koji radivaljano, kao i Čeh Franc Vinter, stolar, čiji nameštaj važi kao najbolji uunutrašnjosti zemlje. Grad je 1905. u 1250 kuća imao 7 300 stanovnika (među njima 23 Nemca, 8 Čeha, 7 Italijana, 6 Mađara, 224 Ciganina, a po verskoj pripadnosti 35 katolika, 7 protestanata itd.), vojvoda Cukić, otac ministra Koste Cukića, pomerio je 1836.godine na zdravije mesto. Godine 1860. našao sam nedaleko od Lazareve crkve, pored male škole, zgradu okružnog načelstva koja je više ličila na turski saraj i koju je već davno trebalo zameniti nekom prikladnijom; u stvari, to bi i bilo učinjeno da zlosrećna srpska parničarska strast nije izazvala između prote i opštine neki imovinski spor koji se otegao u beskraj. Utoliko sam prijatnije bio iznenađen kad sam 1888.ugledao završenu veliku jednospratnuzgradu gimnazije sa 15 prozora s lica, u kojoj 20 profesora radi sa 360 učenika. Ona se nalazi jugozapadno od sada ograđene crkve i istorijski značajnom trgu, na kome je pored Kule cara Lazara ostala još samo kućica za crkvenjaka, daje izgled pravog foruma. Tri osnovne škole sa 22 učitelja su, kao i okružno načelstvo, pomerene niže u grad i time ispunjena davnašnja želja. Blizu načelstva se nalaze veliki magacini vojne opreme i oružja, jer je u Kruševcu stacionirana jedna brigada sa brdskom artiljerijom i adronom konjice,koji imaju ukupno 20 oficira, 26 podoficira i vojnika, za koje je u istočnom delu grada podignuta nova kasarna sprat. U otegnutoj čaršiji i na njenim trima trgovima ima priličan broj lepih privatnih kuća i dućana sa magazama; na njenom severnom kraju pao mi je u oči, pored turskog kupatila s kupolom, jedan parni mlin, u njenoj sredini je prijatna gostionica»Srpska prestonica«, malo dalje jedna kafana , u jednoj poprečnoj ulici Hotel »Evropa«. Pošta se nalazi u jednoj uličici prilično udaljenoj od centra; to je utoliko nezgodnije što se brzo razvijaju trgovina i zanatstvo, potpomognuti zadrugom za štednju i kredit,-koja je 1905. stavila u promet više od 21 miliona dinara uz samo desetoprocentnu kamatu (za Srbiju to je niska stopa). pripremio: Miloš...

cela vest

Kruševac i okolina u praistorijsko i antičko doba

09:51 u Istorija Kruševca | 0 komentara

Prve podatke o nalazima i nalazištima praistorijskog doba iz kruševačkog kraja srećemo dosta rano, krajem prošlog i početkom ovog stoleća. Te informacije se, zapravo, vezuju za slučajne nalaze, predmete koji su izorani, prikupljeni posle zemljanih radova, tako da često nedostaje uža lokacija ili precizniji podaci o uslovima nalaza. Ovakvi podaci se sreću i kasnije, između dva rata, da bi smo prve precizne podatke dobili tek osnivanjem Narodnog muzeja u Kruševcu. Daljim istraživanjima i iskopavanjima, konkretno u Lazarevom gradu i okolini,  Makrešanu (Jazbina i Ornica) i Stalaću (Gologlava), prikupljeno je dovoljno podataka da se može dati opšta slika razvoja praistorijskih kultura na području Kruševca i u njegovoj okolini. Posebna su saznanja do kojih su došli arheolozi istraživanjem platoa kod Garskog potoka, koja su vršena u srednjem veku. U periodu između 1961-1962 i 1973-1976, su istraživane i neke praistorijske nastambe iz ranog neolitskog perioda. Rezultati do kojih su arheolozi tog vremena došli su napravili redosled i razvoj praistorijskih kultura u Kruševcu : starčevačka, vinčanska, bubanjsko-humska, kostolačka, kultura ranog bronzanog doba, paraćinska, bosutsko-basarbi i najzad hipotetična keltska kultura. Prve dve označavaju neolitski period ovih oblasti, sledeće dve eneolitsko razdoblje (bakarno doba); paraćinska i jedna još nedefinisana kultura ranog bronzanog doba odgovarale bi bronzanom dobu, dok bi lokalna varijanta bosutsko-basarbi kulture pripadala starijem gvozdenom dobu. Podaci o nosiocima keltske kulture (mlađeg gvozdenog doba) nepouzdani su i oslanjaju se na nekoliko nalaza iz gornjih, razorenih slojeva kod Lazarevog grada. Geografske i geološke odlike tla su bile jedan od najznačajnijih elemenata u izboru lokacija za podizanje naselja u praistoriji. Što su uslovi bili povoljniji, to je i kontinuitet življenja na jednom mestu bio duži. Takav slučaj je i sa područjem na kome se danas nalazi Kruševac sa okolinom. Pre svega misli se na povoljnu hidrografsku sliku, topografske karakteristike, geološku podlogu, kao i mogućnost komunikacije sa susednim područjima na severu, istoku, zapadu ili jugu. Kratka geografska pozicija teritorije mogla bi da se locira na uži trougao koji označavaju Zapadna Morava na severu, Rasina na istoku i Garski potok na zapadu, ili široki trougao koji je ograničen sastavkom Zapadne i Južne Morave s jedne i Jastrebcom sa druge strane. Kruševac čine dva brdovita zaleđa, Bagdala i Pakašnica, a ravnica prema Moravi. Taj deo je, u vreme praistorije, bio pokriven barama, izlivenim vodama Zapadne Morave, brojnim toponima –Kriva bara, Sprud, Kruševački ključ, Gornji ključ itd. Ovi podaci ukazuju na to da se ovakva geografska slika održala do danas. Ona je pogodovala razvoju života u praistoriji, posebno ranih zemljoradničkih kultura čiji su tragovi zabeleženi na mnogim mestima u Kruševcu i njegovoj okolini. Područje Kruševca i njegove okoline nedovoljno je poznato u antičkom, odnosno rimskom periodu zbog nepovoljnih sistematskih arheoloških istraživanja antičkih lokaliteta, koja bi pružala novu sliku ove teritorije u rimsko doba. Do tih saznanja dolazimo oslanjajući se na podatke koji se odnose na celu rimsku provinciju Gornju Meziju koju su Rimljani osvojili tokom prvog veka pre nove ere, kojoj je pripadao Kruševac. Godine 29 p. n. e. rimski vojskovođa Licinije Kras vodio je uspešne borbe na teritoriji današnje Srbije, tako da ovaj datum približno obeležava i vreme rimskih osvajanja naših krajeva.  Posle osvajanja i osnivanja provincije Gornja Mezija, tokom drugog veka dolazi do romanizacije ovih oblasti. Osnivaju se gradovi, delom na temeljima ranijih naselja starosedelaca ili pored značajnijih vojnih logora i utvrđenja. Gradovi u Gornjoj Meziji mogli su...

cela vest