Navigation Menu+

Niste znali?

  •  Da li ste znali da se u neposrednoj blizini Kruševca nalazilo selo koje se nazivalo Majur?

Da, dobro ste videli – MAJUR. (Nije u pitanju selo kod Jagodine)

Ovo selo se nalazilo između današnjih kruševačkih prigradskih naselja MUDRAKOVAC i PAKAŠNICA.
Selo Majur se pominje u crkvenim matičnim knjigama crkve Roždestva Presvete Bogorodice (Crkva Lazarica) do polovine 19. veka kada se smatra da je izumrlo od kuge ili neke slične bolesti.

(podatke dao Dragiša Milosavljević, istraživač kruševačke i župske istorije i autor nekoliko monografija sela)

 

 

  •  Da li ste znali da je Kruševac do kraja Drugog svetskog rata imao pet trgova?

1. Trg kneza Miloša (posle Prvog sv. rata Trg kralja Petra Prvog, a posle Drugog sv. rata, Trg slobode, zatim Trg maršala Tita, a danas Trg kosovskih junaka)

2. Trg kraljice Marije (današnji Trg Despota Stefana),

3. Trg kralja Aleksandra Ujedinitelja (od 1990. do 2007.  Trg mira, a današnji Gazimestanski Trg) i

4. Rasinski trg (posle Drugog sv. rata Trg rasinskih partizana, a današnji Trg Kosturnica)

5. Trg slobode.

 

 

  • Da li ste znali da je Kruševac pre oslobođenja od Turaka 1833. godine bio naseljen ispod srednjovekovnog grada?

U vreme turske vladavine nad Srbijom, Kruševac je bio naseljen ispod srednjovekovnog Lazarevog grada, pa zato se naselje duž ulice Cara Lazara naziva Stara čaršija. Do oslobođenja u Kruševcu je preovladavala orijentalna arhitektura. Tu su uglavnom bili smešteni trgovci i zanatlije. Po naređenju kneza Miloša Obrenovića, 1836. godine pristupilo se preseljenju gradskog središta sa močvarnog zemljišta na uzvišenje koje je danas centar grada.

 

 

  • Da li ste znali kome je bila poverena izrada Spomenika kosovskim junacima?

Izrada Spomenika kosovskim junacima poverena je Đorđu Jovanoviću koji je na Svetskoj izložbi u Parizu 1900. godine dobio zlatnu medalju I reda za izložene fragmente spomenika.

 

 

  • Da li ste znali šta je sve napravljeno, i do danas sačuvano, u Kruševcu početkom 20. veka ?

Prvo zdanje koje je napravljeno početkom 20. Veka je Osnovna škola (danas, Narodni univerzitet), a zatim Ženaska zanatska škola 1903. godine. Dolaskom kralja Petra Prvog Karađorđevića u Kruševac, na Vidovdan, 1904. Godine svečano je otkriven biser i zaštitni znak Kruševca – Spomenik kosovskim junacima. Iste godine završena je izgradnja zgrade Načelstva (današnja zgrada Gradske uprave) i crkva sv. Đorđa. Godine 1906. Kruševac je dobio još jedno velelepno zdanje – Stara pošta (danas, zgrada Uprave prihoda), a 1909. Zgradu železničke stanice.

 

 

  • Da li ste znali kada je Kruševac elektrificiran?

Prva električna centrala je napravljena 1922. Godine kada je i počela elektrifikacija Kruševca. Postavljena je ulična mreža u glavnoj ulici, sa nekoliko sijaličnih mesta. Elektrificirane su i javne zgrade. Električna centrala se nalazila između kasarne „Car Lazar“ i današnje glavne autobuska stanice. Objekat električne centrale i danas postoji i u njemu se popravljaju vozila „Jugoprevoz-a“ u čijem je vlasništvu.
Odluka o podizanju električne centrale kod reke Rasine u Bivolju doneta je februara 1928. godine. Te godine počelo se sa izgradnjom zgrade za termo-elektranu. G. 1929. sredinom glavne ulice postavljeni su gvozdeni kandelabri sa ugrađenim kukama za sijalice. Uveliko je pripremano puštanje u pogon termo-elektrane, jedne od najboljih i najjačih elektrana na teritoriji Srbije, jačine 550 kilovat-ampera. Termoelektrana je dovršena oktobra 1930. godine, a otpočela sa radom novembra iste godine. Zbog previsoke cene struje, rešeno je (1935) da prestane sa radom. Snabdevanje grada električnom energijom preuzeo je Vojno-tehnički zavod ”Obilićevo”, koji je kao i Fabrika vagona , ”Merima” i ”Župa”, imao svoju elektranu.

 

 

  • Da li znate gde je bila stara lokacija zelene pijace?

Prva lokacija zelene pijace bila je kod Spomenika kosovskim junacima sve do 1929. godine kada je premeštena iza zgrade Okružnog načelstva gde se i danas tu nalazi.

 

 

  • Da li znate kada je napravljen prvi kazneni zavod u Kruševcu?

U Kruševcu su postojali sreski zatvor u Čolak Antinoj ulici i okružni sudski zatvor iza lepe zgrade suda(današnja zgrada Gradske uprave) okružen malim parkom iza gradske pijace, ograđen zidom, tarabama i bodljikavom žicom.
Zgrada planirana da bude kazneni zavod za robijaše osuđene na vremenske kazne do pet godina nalazila se na oko 2 kilometara od grada. Gradnja je bila započeta 1935. Godine kada je kruševački poslanik Milan Simonović postao ministar pravde. Projektom je bilo predviđeno više zgrada, a podignuta je samo središna, ali ni ona nije dovršena do rata. Tokom okupacije Nemci su zgradu adaptirali i pretvorili u logor. Zgrada je posle rata srušena, a na njenom mestu je izgrađen Vaspitno-popravni dom.

(Milorad Sijić: „Značajni ljudi Kruševca 1833-1944“ – Kruševac, 2012., str.235)

 

 

  • Da li znate kada je počela da radi prva osnovna škola u Kruševcu posle oslobođenja od Turaka?

Osnovna škola počela je da radi u jednoj zgradi pored crkve Lazarice 1835. Godine. Nova školska zgrada napravljena je u blizini stare škole u kojoj osnovna škola počinje da radi 1865. godine, zajedno sa gimnazijom. Kada je u Kruševcu počela da radi potpuna gimnazija sagrađena je zgrada u Kosančićevoj ulici za potrebe osnovne škole, a početkom 20. Veka osnovna škola je ustupila gimnaziji svoje prostorije u zgradi današnjeg Narodnog muzeja. Kasnije Kruševac ima tri osnovne škole, pored ove dve u Kosančićevoj, još i u kući Kraljevačkog u Obilićevoj i kući Dojčinovoj u Topličinoj ulici, na čijem mestu je sagrađena nova zgrada gimnazije.

(Milorad Sijić: „Značajni ljudi Kruševca 1833-1944“ – Kruševac, 2012., str.253)

 

 

  • Da li znate kada je osnovana prva gimnazija u Kruševcu?

U Kruševcu je 1863. godine sagrađena zgrada (danas, zgrada Narodnog muzeja) za potrebe osnovne škole. Kao ustanova gimnazija je počela da radi 1865. Godine u spratnim prostorijama, dok je osnovcima pripalo prizemlje. Od 1902. godine gimnazija je državna ustanova. Restauracija gimnazije izvršena je od 1904. Do 1908. godine kada je dograšeno jedno krilo zgrade. Godine 1938. otvorena je nova zgrada gimnazije u Obilićevoj ulici.

(Milorad Sijić: „Značajni ljudi Kruševca 1833-1944“ – Kruševac, 2012., str.253)

 

 

  • Da li znate kada je u Kruševac ušao prvi voz?

14. jun 1909. godine (po starom kalendaru) za kruševački kraj je bio istorijski dan. Tog dana je pušten prvi voz na novoj železničkoj pruzi Stalać-Kruševac.

 

 

  • Da li znate da je Kruševac još 1896. godine imao svoju banku?

18. januara 1896. Godine osnovana je Kruševačka zanatlijsko radenička zadruga za uzajamno pomaganje i štednju. Ova zadruga je 8. Avgusta 1904. godine promenila ime i od tada je Kruševačka banka koja je pružala podsticaj snažnom zaletu kruševačke privrede.

 

 

  • Da li znate koje objekte u Kruševcu je projektovao Nikola Pašić?

Nikola Pašić, naš poznati državnik, arhitekta, premijer srpske Vlade, boravio je svojevremeno u Kruševcu krajem 19. i početkom 20. veka. U to vreme uradio je projekte za zgradu Ilinkića, koja je trebalo da hotel, međutim u nju se uselio Dragoslav Kedrović u kojoj je držao apoteku “Kod sv. Jovana”, zatim zgradu hotela “Nacional”, koja je nakon izgradnje po Pašićevom projektu dobio naziv hotel “Beograd”, kuću Čedomira Stojanovića, hirurga koja se nalazi preko puta stare pijace, kao i zgradu, tada, đuniške, a danas kaoničke osnovne škole.

 

  • Da li ste znali da je u Kruševcu do kraja Drugog svetskog rata Kruševac imao četiri apoteke i da su, čak, tri nosile ime nekog sveca?

U Kruševcu prva apoteka je otvorena 1868. godine i to je bila apoteka Dragoslava Kedrovića koja je kasnije nosila naziv “Kod sv. Jovana”, druga apoteka je bila apoteka Stanoja Atanackovića pod nazivom “Kod sv. Nikole”, a treća je bila apoteka Đorđa Petrovića pod nazivom “Kod sv. Arhangela”. Apoteka Krste Novakovića nije nosila ima sveca.

 

  • Da li ste znali da je Spomenik kosovskim junacima u više navrata bio u planu da bude uklonjen ili uništen?

Prvi takav slučaj je bio u vreme Prvog svetskog rata za vreme austrougarske okupacije kada su Austrougari planirali da Spomenik kosovskim junacima pretope u municiju. Zahvaljujući dr Leku, koji je službovao u kruševačkoj bolnici, obratio se nadležnom austrougarske vojske uz objašnjenje šta označava Spomenik kosovskim junacima, kako se na ovim prostorima odigrale razne bitke kako bi se zaštitila Evropa od najezde Turaka. Tako je dr Leko ubedio austrougarskog glavnokomandujućeg i Spomenik kosovskim junacima je pošteđen rušenja.

Drugi slučaj se desio već krajem 60-ih godina 20-og veka. Tadašnji predsednik SFRJ Josip Broz Tito nikada nije održao govor u centru Kruševca, ispred Spomenika kosovskih junaka. Znajući šta on predstavlja, zahtevao je da govor drži što dalje od njega, pa smo mogli da primetimo da je govor održao ispred hotela “Beograd”, a tim povodom su bile žrtvovane zgrade preko puta hotela, kafana “Gledston” i objekti u nizu, kako bi se obezbedio veći prostor za okupljanje naroda koji bi pratili predsednikov govor. Vremenom, Spomenik kosovskim junacima je sve više smetao Josipu Brozu Titu, pa je zahtevao od lokalnog rukovodstva da se spomenik premesti ili uništi. Tadašnjem rukovodstvu grada nije se svidela predsednikova ideja, pa su uklonili samo stilizovanu ogradu oko Spomenika. Inače, u krajnjem slučaju, Spomenik kosovskim junacima je trebalo da se izmesti na Bagdalu ili na staro kruševačko groblje. Pošto nisu ispunjeni njegovi zahtevi, predsednik SFRJ Josip Broz Tito više nije dolazio u Kruševac, a stilizovana ograda je vraćena dosta kasnije na svoje mesto. I ovaj put je sačuvan Spomenik kosovskim junacima.

 

  • Da li ste znali da je Kruševac jedini grad koji ima pravo na korišćenje grba Hrebeljanovića kao zvaničnog grba grada?

Po rečima poznatih srpskih heraldičara, Kruševac je jedini grad koji ima pravo na korišćenje grba Hrebeljanovića kao zvaničnog grba grada. Sadašnji znak ili simbol koji se nalazi na crvenoj zastavi je amblem grada i on je heraldički neispravan. Grb Hrebeljanovića je beli štit sa dve uspravne crvene trake sa crvenim ljiljanima. Ono što je interesantno, kruševački grb bi imao taj štit kao i dva nosioca koji bi držali taj štit koja su po heraldičkim pravilima. Nosioci štita,  u ovom slučaju, mogu biti carica Milica i despot Stefan Lazarević. Dok bi iznad štita stajala kruna sa dijamantima koja označava da je u pitanju veoma stari grad.

 

  • Da li znate kako se u Kruševcu nazivala glavna ulica?

Glavna kruševačka ulica (današnja Vidovdanska) nosila je naziv Knez Mihalova ulica. Ono što je posebno interesantno, skoro u svim gradovima Kneževine i Kraljevine Srbije glavne ulice su nosile taj naziv.

 

  • Da li ste znali od kada se održavaju vašari u Kruševcu?

Nakon oslobođenja Kruševca 1833. godine uredbom kneza Miloša Obrenovića održan je prvi vašar u Kruševcu na Vidovdan. Vašar je do 1850. godine trajao jedan dan, da bi uredbom kneza Aleksandra Karađorđevića, isti bio produžen na 3 dana. Godine 1865. po predlogu odbora Primiriteljnog suda opštine kruševačke ustanovljena su dva nova vašara u Kruševcu i to, na praznik Blagovesti (7. april) i na praznik Mala Gospojina (21. septembar) u trajanju od 3 dana.

 

  •  Da li ste znali koje je najmlađe selo  u kruševačkom kraju?

U kruševački kraj 60-ih i 70-ih godina 19. veka doseljavalo se crnogorsko stanivništvo. Nekoliko takvih porodica se nastanilo na prostoru tadašnjeg atara sela Pasjak kod Kruševca. Po priči meštana sela Pasjak, Crnogorci su zemlju otkupljivali od Pasjačana za 2-3 džaka krompira i tako osnovali zaseok Bovan pri selu Stanci, u opštini kobiljskoj. Godine 1876. rešenjem ministra unutrašnjih dela zaseok Bovan oglašen je za selo i tako postalo najmlađe selo u kruševačkom kraju.

 

  • Da li ste znali da je u Kruševcu postojalo “Kruševačko društvo za udaju i ženidbu”?

Osnovano 20. aprila 1900. godine (po starom kalendaru) u Kruševcu. Cilj ovog udruženja je bio da na osnovu uzajamnog potpomaganja i međusobnog razreza daje novčanu pomoć pri udadbi i ženidbi. Članovi Upravnog odbora bili su: Mihailo Stefanović, Sava M. Moravac, Branko Tomić, Dragoslav Miletić, Sima Pavlović, Ilija R. Đurković i Tasa Bradić, trg. iz Kruševca. Radilo do 17. aprila 1904. godine.

 

  • Da li ste znali da je u Kruševcu postojalo “Prvo kruševačko ukopno i doživotno društvo u Kraljevini Srbiji”?

Cilj ovog udruženja je bio da svojim članovima, na osnovu uzajamnog potpomaganja i međusobnog razreza daje novčanu pomoć u slučaju smrti i doživljenja. Osnovano je 7. decembra 1899. godine (po starom kalendaru). Sedište udruženja je bilo u Kruševcu. Članovi upravnog odbora bili su: Svetozar Belotrepić, Andreja Vučković, Matija Veljković, Nikola Kostadinović, Miladin Milošević, Milan Ratajac, Ljubomir Stanisavljević, Dimitrije Mitrović, trg., Đorđe Budimović, štampar i Boško S. Popović, pisar kruševačke zadruge, svi iz Kruševca. Ukinuto 4. januara 1901. godine (po starom kalendaru).

 

  • Da li ste znali da je u Kruševcu postojalo društvo “Dživdžan”?

Nije imalo registrovane članove, ali je imalo svoju kafanu i običaj da se krug prećutno registrovanih članova okuplja za isti sto i neumorno priča viceve. Autor najuspelijeg vica bio bi te večeri predsednik stola i pio je na račun prisutnih. Pri plaćanju računa kafedžiji, obavezno je odvajan prilog i stavljan u kasu društva. Prilozi su trošeni za nabavku odeće i obuće za siromašne učenike, prvenstveno trgovačke i šegrtske škole. Pokloni su deljeni o školskim praznicima, najčešće na dan Sv. Save.