Navigation Menu+

ŠTAMPARIJA ĐORĐA BUDIMOVIĆA

Postavljeno u Priče sugrađana

Pin It

Osnivanje štamparije i otvaranje knjižare predstavljalo je prvorazredni događaj za kulturno-prosvetni razvoj Kruševca. Prva štamparija u Kruševcu je počela s radom juna 1885. godine, a formirali su je mladi preduzetnici Aleksandar Malaćević i Đorđe Budimović.

U štampariju je Malaćević uložio najveći deo svog kapitala, a Đorđe Budimović svoje stručno iskustvo i rad. Štamparija se u početku zvala ”Štamparija A. Malaćević i Đ. Budimović”. Pored štamparije imali su i zajedničku knjižaru.

Đorđe Budimović je rođen 1858. godine u Pančevu. Potiče od siromašnih roditelja. Po završenoj osnovnoj školi, stupa na štamparski zanat u Pančevu, kod firme Đoke Jovanovića, štampara. Po završetku štamparskog zanata, nije mogao da podnosi teror Mađara nad srpskim življem u Banatu, napušta Pančevo i odlazi u Beograd gde se zapošljava u državnoj štampariji kao slovoslagač. Docnije, Đorđe Budimović i ostali štamparski radnici, 1881. godine, osnivaju prvu Zadrugu štamparskih radnika u Beogradu. Zadruga je formirana u cilju širenja radikalizma, koji je prednjačio po naprednim i slobodarskim idejama u ondašnjoj Srbiji. Taj radikalni pokret, posle Timočke bune 1882. godine, bio je ugušen, a Glavni odbor Radikalne stranke rasturen i njegovi članovi pohapšeni. Glavni njihov organ ”Samouprava” prestala je da radi. Pošto je svaki politički rad na radikalskim idejama u Beogradu bio ometan, a rad štamparskih radnika bio nemoguć, doneta je odluka da se ide u unutrašnjost zemlje. Da bi se u tom pravcu što više učinilo, prosvećeniji i inteligentniji članovi Zadruge, razmestili su se po većim i važnijim me- stima u Srbiji. Đorđe Budimović je upućen u Kruševac, a drugi u Užice, Niš, Kragujevac, Požarevac, Čačak i druga mesta. U tim mestima se otvaraju štampari- je a uz svaku od njih pokreće se i po jedan lokalni radikalski list.

Članovi pomenute Zadruge imali su velike zasluge za političke slobode i vaspitanje našeg naroda. Njihovom pojavom i naše novinarstvo je jako napredovalo jer oni nisu bili samo slovoslagači, već i vrlo aktivni saradnici tadašnjih listova i političkih brošura.

 

budimovici

                                                                   Porodica Budimović

 

Đorđe je bio čovek široke kulture i obrazovanja. Družio se sa tada vodećim intelektualcima Kruševca, profesori- ma Emilom Mužom i Radetom Ilićem, koji su kod njega rado navraćali. U svojoj knjižari je držao ne samo školske udžbenike već i literarna dela. Đorđe je bio ”prvi knjižar u unutrašnjosti Srbije koji je počeo, pored školskih knjiga, držati na stovarištu i zabavnu i poučnu knjigu. Njegovo interesovanje za književne novosti, kao knjižara iz unutrašnjosti, bile su u Beogradu dobro zapažene”.

List ”Književni glasnik” piše da je istrajno, na dizanju naših patrijahalnih palanki, a uz to biti u isto vreme pionir radikalizma. Takav je rad trošio čoveka i ljudi iz te grupe odlazili su u grob pre vremena”.

Đorđe Budimović je umro 25. oktobra 1923. godine ”mirno i tiho, zadovoljan ipak plodom svoga života… a sahrana njegova bila je jedna lepa manifestacija pažnje i poštovanja, koju je Kruševac ukazao pokojniku, odavši mu time poslednju zaslužnu poštu”.

 

ŠTAMPANjE LISTOVA I ČASOPISA

Prema istraživanjima Slobodana Simonovića objavljenim u knjizi ”Bibliografija kruševačke periodike”, navešćemo hronološkim redom neke od listova i časopisa koji su izlazili iz štamparije A. Malaćevića i Đ. Budimovića, kao i samostalne štamparije Đorđa Budimovića.

 
stampa

                                                       Štamparija Đorđa Budimovića

 

U zajedničkoj štampariji ”A. Malaćevića i Đ. Budimovića” u Kruševcu štampani su:

– Časopis ”Žiča” – prvi i najstariji organ udruženja sveštenstva Žičke eparhije za hrišćansku nauku i potrebe sveštenstva Žičke eparhije, 1889. godine.
– ”Glas iz Kruševca” – list za politiku, narodnu privredu i književnost, 1890. godine.
– ”Narodna samouprava” – službeni okružni list, 1891. godine.

U samostapnoj štampariji Đorđa Budimovića u Kruševcu štampani su:

– “Rasinac” – organ Mesnog odbora Radikalne stranke. Nije sačuvan nijedan primerak, ali se pouzdano zna da je postojao. List se pominje u beleškama ”Kruševačkog odjeka”, 1907. godine, kao i u zabeleženim sećanjima Strahinje Budimovića. U pogledu godine štampanja lista, ima dosta nedoumica. Prvobitno se smatralo da je prvi broj ”Rasinca” izašao u vreme kada je zajednička štamparija ”A. Malaćevića i Đ. Budimovića” počela da radi 1885. godine. Međutim, Strahinja Budimović u svojim sećanjima navodi da ”godine 1896. Đorđe Budimović osniva štampariju na svoje ime. Prvi list je koji je izašao u pomenutoj štampariji je bio ”Rasinac” i to oko 1900. godine”. U listu ”Kruševački odjek” iz 1907. godine (13.11.), objavljena su dva članka (”Stihoklepcu iz Rasinca” i ”Ispravnost fuzionaških kmetova”) iz kojih se može pouzdano zaključiti da je “Rasinac” počeo da izlazi 1907. godine (pre 13.11.). Dakle, ”Rasinac” je prvi kruševački list koji je izašao iz samostalne štamparije Đ. Budimovića.
– ”Kruševačke novine” – službeni organ Okružnog odbora Okruga kruševačkog, 1907. godine.
– ”Đački glasnik” – omladinski književni časopis, 1926. godine.
– “Kruševački galsnik” (nedeljni list), 1927. godine.
– ”Kruševačka oblasna samouprava” – službeni list oblasnog odbora kruševač- ke oblasti, 1928. godine.
– ”Venturi” – omladinski časopis, zatim književni list, 1928. godine.
– ”Jugoslavije” – list moderne koncepcije sa rubrikama: Unutrašnja i spoljna politika, Reporterska pisma, Pregled strane štampe, Kroz svet, Humor, itd. Izla- zio je počev od 1929. do 1933. godine.
– ”Trezvena deca” – list, 1931-1932. godine (Moderna štamparija “Budimović”)
– ”Naša reč” – opozicioni list, 1933. godine.
– ”Ha-Ha-Ha” – humoristički list – Kruševac (nije viđen). Prema kazivanju grafičkog radnika Jovana Đorđevića, koji je radio na njegovom slaganju u štampariji Budimović, list je izlazio 1934. ili 1935. godine.
– ”Jedinstvo” – Glas omladine. List se, pored društvenog života, bavi i književnošću, privredom i politikom. Izlazio je 1934. godine.
– ”Drenova budža” – satirički list (nije viđen). Prema sećanju grafičkog radnika Miroslava Vesića koji je slagao tekst u štampariji Budimovića, list je izlazio 1934. godine.
– “Sokolski list” – sportski list Sokolskog društva, izlazio pre 1941. godine.
– ”Sloboda ili smrt” – list Rasinsko-topličke grupe Korpusa Jugoslovenske vojske u otadžbini (JVO), 1942. i 1943. godine.
– ”Pobeda” – organ Okružnog odbora Jedinstvenog narodno-oslobodilačkog fronta (JNOF-a), 1944-45. godine. (Prvi broj je štampan u štampariji Budimovića).

 
AUTOR: Slavoljub Bojić, muzejski savetnik u penziji

IZVOR: Nedeljne novine “GRAD”, br. 183 28. oktobar 2005. godine, str. 18

Priredio: Miloš Stojadinović

Pošalji komentar

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Tags: , , , , , ,