Navigation Menu+

Duša grada

Postavljeno u Umetnost i kultura u Kruševcu

Pin It

 

Ulice, naročito stare, imaju istoriju koja se obično ne zna ili se zaboravlja. Kumanovska ulica u centru starog dela grada, poznatija je kao “Rebekino sokače”. U tom parapelnom, službeno nepriznatom nazivu, deo je njene istorije. To je neugledna uličica preko puta Doma Armije, nadomak Stare zelene pijace. Veoma je zapuštena, bez trotoara, kaldrmisana, polutrulih plotova, sa zgradama s kojih je pootpadao malter. Od davnine ovde je živela jevrejska porodica Tajtacek. Ceo red kuća, s južne strane ulice, bio je njihov. Preprodavali su vunu i perje, a u prostranom dvorištu s dudovima gajili svilenu bubu. Prvi svetski rat otac porodice Moric proveo je u Ženevi, a majka Rebeka, sa decom, u Kruševcu. Tadašnje austrijske okupatorske vlasti bile su naklonjene Jevrejima, čak su računale i na saradnju. Od Rebeke su nastojali da dobiju podatke o viđenim građanima Kruševca. Priča se da su, zahvaljujući njoj, mnogi spasli glave. Štaviše, preko nje i Morica u Ženevi, kruševačke porodice održavale su poštansku vezu sa svojima na Solunskom frontu. Putovapa su pisma, ali i fotografije.
Kruševljani to nisu zaboravili. Kada su se, u Drugom svetskom ratu, stvari preokrenule nagore po Jevreje, građani su Rebeku, koja je u međuvremenu ostala sama sa četvoro dece, spasli od hitlerovskog pogroma. Pod lažnim imenima, nju, tri kćeri i sina prebacili su potajno preko Morave u Donji Krčin. U porodicama Veljković i Ljubisavljević proveli su sve vreme rata.
Rebeke više nema, a ni sve dece. Dve kćeri, pod teretom godina, žive u Beogradu. Da li će ostati “Rebekino sokače” kao svedočanstvo o jednom vremenu, gradu i njegovim ljudima? Hoće li doživeti sudbinu mnogih drugih? To niko ne zna. Nastojimo da preuredimo grad na savremenim osnovama. To je, svakako, dobro. Ali, biće grada ima i drugu stranu koja se ne može podvesti pod formule i koja nije materijapna. Stari Latini verovahu da postoji duh mesta.
Zavređuje li da zbog jedne priče o ljudskoj istrajnosti i podršci živi i dalje jedan stari sokak, pitanje nije neumesno. Nije li u njemu duša grada?

IZVOR: Predrag Vertovšek: “Iz beležnice arhitekte”, Kruševac 1996.

 

Priredio:

Miloš Stojadinović

Pošalji komentar

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Tags: , , , , , ,