Navigation Menu+

KRUŠEVAČKO POZORIŠTE 1969-1996.

Postavljeno u Umetnost i kultura u Kruševcu, Uncategorized

Pin It

 

Sa usponom grada šezdesetih i početkom sedamdesetih godina ponovo kreće profesionalno pozorište u Kruševcu. Odlukom Saveta Radničkog univerziteta od 23. decembra 1968. i uz saglasnost Skupštine opštine Kruševac od 26. decembra 1968. godine izdvaja se i osamostaljuje Kruševačko pozorište iz sastava Radničkog univerziteta. Insistiranje na kruševačko u imenu neka je vrsta sinonima za narodno, a u isto vreme implikuje ideju okupljanja glumaca-Kruševljana, reditelja, pisaca i slikara oko pozorišnih projekata, kao i povremeno repertoareko poentiranje istorijskih tema vezanih za ovaj drevni grad.

Okružni privredni sud u Kragujevcu doneo je 24. januara 1969. godine Rešenje o upisu Kruševačkog pozorišta u registar ustanova (registarski list 302, knjiga 2) sa navođenjem delatnosti: „Osnovna delatnost je: pripremanje i izvođenje pozorišnih predstava, orga- nizovanje gostujućih pozorišnih i drugih ansambala, organizovanje baletskih tečajeva i kurseva, pružanje pomoći kulturno-umetničkim društvima.

Sporedna delatnost je: organizovanje kulturne, turističke, i privredne propagande.
V.D. direkgor Pozorišta: Bradić Momir, profesor, koji je ujedno i ovlašćeno lice za potpisivanje.”

Prva sezona novoosnovanog profesionalnog pozorišta (1969/70) počela je sa zavičajnim dramskim umetnicima i entuzijastima iz dotadanjeg Amaterskog pozorišta. Sjajni učitelj kruševačkih glumaca Borisav Mihailović postavlja Podvalu Milovana Glišića sa Miloradom Đorgovićem u ulozi Vuleta Pupavca, a zatim i Izbiračicu Koste Trifkovića. Filmski i pozorišni reditelj Vlasta Radovanović režira Vojnovićevu Smrt majke Jugovića oslobađajući ovu dramu romantičarskih rekvizita i akcentirajući poetsku suštinu u atmosferi i likovima. Korektne rezultate kao reditelj, naročito u praktičnom radu sa glumcima, postiže Kruševljanin Milan Puzić, prvak Drame beogradskog Narodnog pozorišta, postavljajući na scenu Most na Moravi Ivana Pudla, Rat žena Ežena Skriba i šarmantni francuski vodvilj Idem u lov Žorža Fejdoa, u kojoj predstavi i igra zajedno sa Slavkom Jerinić, Mihajlom Viktorovićem, Borisavom Mihailovićem, Andrejom Zlatićem i Miloradom Đorgovićem.

U narednim sezonama ističe se Mihajlo Viktorović, prvak Drame Narodnog pozorišta u Beogradu, koji svojim glumačkim i pozorišno-pedagoškim radom postaje jedan od utemeljivača obnovljenog pozorišnog profesionalizma u Kruševcu u periodu od 1969. do 1974. godine kada je mladoj pozorišnoj instituciji takav rad bio neophodan. Viktorović igra u predstavama i režira Šoovog Pigmaliona, Dvostruko lice, Anujevu Kolombu, Fejdovu Bubu u uhu, Simovićevu Hasanaginicu i Molijerove Skapenove podvale. Uz njegovog doktora Higinsa zablistali su u predstavama Ljiljana Toković kao Eliza Dulitl, Ljiljana Đoković kao Kolomba, Momir Bradić kao Hasanaga, Tomislav Trifunović kao Šandebiz.

Sa Kolombom Pozorište je startovalo na Susretima „Joakim Vujić” u Zaječaru 15. maja 1972. godine. Mladi ansambl potpomognut rediteljem Mihajlom Viktorovićem i glumcima iz stare garde ostvario je predstavu koja, kako je pisao Dejan Penčić Poljanski, „čoveka ne ostavlja ravnodušnim, greje i žari, raduje i orabruje'”. Ljiljana Toković je igrala gospođu Aleksandru (nagrada grada domaćina), Andreja Zlatić La Sireta, Tomislav Trifunović Žilijena (nagrada stručnog žirija), Momir Bradić Robinea, Radmila Dinulović gospođu Žorž (nagrada stručnog žirija), Ljiljana Đoković Kolombu, Mihajlo Viktorović direktora pozorišta Defurnea, Zoran Karajić Armana i Milorad Đorgović Di Barta.

Još jedan glumac kao reditelj pojavio se u prvim sezonama – Dragutin Dobričanin sa režijom komedije Ponoćna provala Miroslava Mitrovića i u veoma dobroj glumačkoj postavi: Dragutin Dobričanin, Olga Stanisavljević, Ljiljana Toković, Živko Vukojević, Milorad Đorgović i Tomislav Trifunović.

Proslava Šest vekova Kruševca 1971. godine donela je nekoliko izvanrednih dela iz istorigrafije i umetnosti. Kruševački Narodni muzej u saradnji sa beogradskim Filozovskim fakultetom organizuje od 4. do 9. oktobra naučni skup sa 40 naučnika, od kojih 7 iz inostranstva. Radilo se u dve sekcije: referati prve sekcije objavljeni su u knjizi „Kruševac kroz vekove”, a referati druge sekcije u knjizi „O knezu Lazaru”. Slikar Mladen Srbinović izradio je 12 mozaika u svečanoj sali Skupštine opštine, Aleksandar Zarin spomenik „U slavu rada” u dvorištu Industrije „14. oktobar”; u Lazarevom gradu podignut je spomenik osnivaču grada (rad Nebojše Mitrovića), u Domu sindikata je veli-
ka freska Milića od Mačve, a Lazara Vujaklije u foajeu bioskopa „Kruševac”. U parku ispred skupštinske zgrade bistu Petra Petrovića Njegoša (rad Sretena Stojanovića) otkrili su istoričar umetnosti dr Vojislav Đurić i pesnici čitanjem svojih stihova – Desanka Maksimović, Vasko Popa, Skender Kulenović, Rajko Petrov Nogo, Matija Bećhović i Živadin Lukić.

Kruševačko pozorište je učestvovalo u obeležavanju velike godišnjice scenskom trilogijom: Smrt majke Jugovića Ive Vojnovića, Olivera (Carica Milica) Petra Petrovića Pecije i Knez Lazar Zvonimir Kestića. Rediteljski se sa ovim ambicioznim projektom znalački nosio Vlasta Radovanović. Uz ceo ansambl i statiste, vodeće uloge imali su Kristina Ćirović, Olga Stanisavljević, Momir Bradić, Ljiljana Toković i Ljiljana Đoković. Ovom „trilogijom” Pozorište se predstavilo i u okolnim gradovima, a ea Pecijinom Oliverom otvoreni su u porti manastira Ljubostinje „Jefimijini dani” (19.jun 1971.).

Represivna politika je proslavi Šest vekova Kruševca dala negativno, nacionalističko obeležje, te je tako predstave, rađene na srednjovekovnu temu, koje su imale velikog odjeka u pozorišnoj publici, skinula sa repertoara.

Sedamdesete godine veoma su značajne za umetničko zrenje mladog ansambla. Pozorište tih godina angažuje reditelje po vokaciji, kao što su, pored Vlaste Radovanovića, Gradimir Mirković, Aleksandar Glovacki, Ljuba Milošević, izvanredni Jovan Putnik i krajem sedamdesetih Primož Bebler, koji postaje stalni reditelj i autor novih repertoarskih ideja. Gradimir Mirković kreće se režijom komedija: Hleb, ljubav i ostalo Skarničija i Tarabuzija i Oskar Kloda Manjijea, u kojima sa komičnom inventivnošću igraju Božidar Savićević (tada prvak Narodnog pozorišta u Nišu) i Milorad Đorgović; Ljuba Milošević se dopao kruševačkom intelektualnom krugu svojim originalnim rešenjem Brešanove Predstave Hamleta u selu Mrduša Donja\ Rajko Radojković je postavio Dejstvo gama zraka na sablasne nevene Pola Zindela, u kojoj je superiorno nastupila Zorica Stefanović. Nušićevu Autobiografiju, u adaptaciji Borislava Mihailovića Mihiza i režiji Aleksandra Glovackog, pozorišni kritičar Milan Nikolić video je kao „blago zavitlani ringišpil koji se u svom kruženju podiže i spušta”. Dramaturški fragmentovan tekst Glovacki je slagao u mozaičku celinu u kojoj je bilo i ljupke naive i grotesnih skečeva, i uspona i padova u igri. Komiku trajnijeg utiska demonstrirali su Đorđe Vukotić u ulozi Nušića i Ljubomir Ubavkić, kao gosti, te Andreja Zlatić, Milija Vuković, Tomislav Trifunović, a bljesnulaje i mlada Snežana Jović. Sa ovom predstavom Pozorišteje učestvovalo 1973. godine na Susretima „Joakim Vujić” u Kragujevcu (nagrada za ulogu Profesora nemačkog jezika, Činovnika i Kesaroša dobio je Andreja Zlatić).

U razvojnoj liniji rada Kruševačkog pozorišta podsticajnu ulogu imale su Svečanosti slobode na Slobodištu. Posle dva korektno izvedena recitala, kruševački ansambl je prvi put nastupio na Slobodištu 1973. godine sa predstavom Jastra, po dramskom tekstu Dragoslave Šaulić, nagrađenim na konkursu za dramu sa temom grada Kruševca. Režija je poverena Jovanu Putniku, koji je maštovito koristio vanredne mogućnosti otvorene scene i razvio zbivanja na širokom prostoru zelenog amfiteatra. Putnik je ukazao na šansu bezbolnog postavljanja predstava ako se prave na samom Slobodištu. Uz brojne statiste igrali su Borisav Mihailović, Ljiljana Toković, Ljiljana Putnik, Momir Bradić, Milorad Đorgović, Tomislav Trifunović, Zoran Karajić, Andreja Zlatić, Miroljub Nestorović, Dušan Jovanović, Petar Živković, Moma Pajić, a kao gosti – Jovan Gligorijević, prvak Beogradske opere, Mihajlo Viktorović i Milorad Mida Stefanović.

U narednim godinama posle Jastre Pozorište na scenu Slobodišta prenosi i adaptira svoje predstave: Ćopićevog Nikoletinu Bursaća (Andreja Zlatić kao Nikoletina) u režiji Tomislava Kuruzovića, Tamo iznad zelene stene Ivana Pudla u režiji Primoža Beblera i Sud Koleta Čašula u režiji Jovana Gligorijevića (izvanredan Temelko Duke Jovanovića). Tek na Sedamnaestim Svečanostima slobode Pozorište se prihvata ambicioznog projekta. Jovan Putnik piše scenaristički tekst Kapija Sunca i na Slobodištu priprema muzičko-scenski spektakl ea velikim brojem izvođača. Projekat su realizovali: ansambl Kruševačkog pozorišta, kulturno-umetnička društva „Abrašević” i „14. oktobar”, Društvo za negovanje istorijskih i umetničkih vrednosti, pripadnici JNA, Muzička škola, Baletski studio Doma omladine, Karate klub „Kruševac” i istaknuti dramski umetnici iz Beograda i Podgorice. Govoreći o svom spektaklu književnik Antonije Marinković je istakao da je najviša vrednost Putnikove Kapije Sunca što „izvire iz samog ambijenta”, što znake Slobodišta korieti kao najbolje pozorišne znake.

Posle spektakularne Jastre na Slobodištu Putniku su u Kruševcu bila otvorena vrata za nove projekte. Ovaj neumorni tragalac pruženu šansu koristi za dramatizovanje romana Dostojevskog budući da je već imao zavidno iekustvo u dramatizovanju preko 30 romana i proznih tekstova. U sezoni 1973/74. Putnik dramatizuje roman Zločin i kazna i scenski je oblikuje kao Hroniku o Marmeladovima, sa sjajnim Milijom Vukovićem u ulozi Raskoljnikova, Andrejom Zlatićem u ulozi Porfirija Petroviča, Ljiljanom Toković kao Katarinom Ivanovnom i Miloradom Đorgovićem kao Marmeladovim. Još više uspeha imao je sa dramatizacijom Njetočke Njezvanove. Oba romana Putniku su služila kao osnova za veoma slobodne scenske vizije. Ključ njegovog uspeha u dramatizaciji Dostojevskog nije u preradi ili razgradnji romana, već u postupku koji se oslanja na graničnu oblast između epskog i dramskog, u kojoj ima i neposrednog dijaloga pisca i gledaoca. Ovakav oblik je zahtevao i muzičko-rapsodičnu strukturu same predstave. Uz muzičku impregnaciju i uz jednostavnu i funkcionalnu scenografiju Miodraga Tokovića, Hronika o Marmeladovima ide u najbolje predstave kruševačkog teatra. Milan Nikolić, kritički hroničar Susreta „Joakim Vujić”, nije krio svoje oduševljenje kruševačkim nastupom na Susretima u Nišu 1974. godine: „Igrajući Hroniku o Marmeladovima Fjodora Dostojevskog, Kruševljani su neumoljivo i superiorno bacili u zasenak sve što je do n>ih na Susretima prikazano, bacivši na kolena i nišku publiku koja ih je ispratila frenetičnim aplauzom i glasnim povicima odobravanja.” Na niškim Susretima ova predstava dobilaje sedam nagrada: Jovan Putnik za režiju, Milorad Đorgovićje nosilac triju nagrada – za ulogu Raskoljnikova (nagrada i stručnog žirija i žirija grada-domaćina) i za scenski govor; Milorad Đorgović je za ulogu Marmeladova nagrađen i od stručnog žirija i od grada domaćina; predstavu u celini proglasioje najboljom žiri grada Niša. Muzičko-rapsodični karakter predstave još je intenzivniji u Njetočki Njezvanovoj (muzika Feliksa Mendelsona), koja je u Putnikovom sienskom preoblikovanju ponela adekvatno ime: Koncert za violinu i orkestar. Pozorišna kritika je dala vrednosnu prednost Marmeladovima premda je Njetočka bila apsolutni pobednik na Susretima „Joakim Vujić” u Užicu 1975. godine – nagrada i stručnog žirija i žirija grada domaćina, a mlada Radmila Đurđević nagrađena je za ulogu Njetočke. „Putnik je svoje viđenje Dostojevskog pokušao da izrazi pomoću muzike i dubinske psihoanalize. Ovakav ga je izbor sredstava odveo u neku vrstu psihološkog iluzionizma, u kome se odvajkada osećao kao riba u vodi” – istakao je član žirija Branislav Miloševkć. Povodom Jedanaestih susreta „Joakim Vujić” uredništvo „Bagdale” je zajedno sa Jovanom Putnikom izdalo specijalni pozorišni broj ovog časopisa, koji je imao lepog odjeka u kulturnoj javnosti.

Posle izuzetnog uspeha sa Dostojevskim, Kruševačko pozorište insistira na podizanju višeg nivoa Male scene, pa se obraća Jovanu Putniku da tom nastojanju da podršku. Te 1975. godine Putnik piše pismo upravniku Pozorišta Momiru Bradiću, koje je zanimljivo i sa teorijskog i sa praktičnog stanovišta. „Mala scena treba da bude smelija, avangardnija”, piše Putnik, „ona koja će da čini napore ka novoj fizionomiji Kruševačkog pozorišta… Mala scena treba da vaspitava ukus publike za novim oblicima u dramaturgiji i pozorištu. Isto tako da glumcima i rediteljima omogućuje istraživanja i projekte koji tragaju za novim umetničkim putevima i izrazima. Predstave na Maloj sceni se mogu pripremati paralelno i sigurno da ne zahtevaju ni novaca ni ljudi kao premijere na velikoj sceni…. Ja sam za Malu scenu-laboratoriju, a ne za malu scenu koja će
biti pile uz kokoš (veliku scenu). Orijentacija na smele poteze – upravo to treba da bude Mala scena.” (Podvukao je u pismu J.P.)

„Fizionomija jednog pozorišta”, nastavlja Putnik u istom pismu, „njegov stil uslovljavaju tri komponente: izbor tekstova, sredstva glumačkog izražavanja i estetski pristup reditelja.” Putnik dalje smatra da reditelj treba da bude darovit, obrazovan i da ume teatarski da misli. „U ovom trenutku Kruševačkom pozorištu potrebni su reditelji imaginativci.” Putnik nije za to da predstave režiraju glumci, koji su po potrebi reditelji izvan svojih kuća: „Postoji razlika u predstavama kad je radi glumac koji i režira, ili kad je radi reditelj. Pod uslovom da su obe predstave dobre, glumčeva predstava je rešavana uglavnom na ljudima i manje ga interesuje fenomen prostora, likovni fenomen, dinamički fenomen, dejstvo imaginacije izvan glumačkog zadatka.” (Sva podvlačenja J.P.)

Putnik je predlagao da Pozorište neguje i Scenu mladih i Dečju scenu (i lutkarsku), pa je to demonstrirao dramatizacojom i režijom Puškinove Skaske o ribaru i ribici (premijera 22. decembra 1975). Ovaj reditelj je, uz autentičnu podršku njegovom radu od strane upravnika Momira Bradića, doveo do preporoda Pozorišta. Posle Putnika Pozorište je imalo nekoliko korektnih premijera, ali bez vidnijeg umetničkog uspona {Običan čovek, Ivkova slava, Tramvaj zvani želja).

Ambiciozniji repertoarski potez učinjen je predstavom U agoniji Miroslava Krleže, u režiji Nišlije Marislava Radisavljevića i scenografiji Velizara Srbljanovića. Radieavljević je tačku gledišta baronice Lenbah uzeo za osnovnu zamisao predstave. Ljiljana Toković se srčano nosila sa teškom ulogom: njena Laura je iskrena, umorna i skrhana zabludom, žena i čvrsta i slomljena, sve do potpune depresije kada je videla da doktor Križovec, koga je nonšalantno doneo Milija Vuković, nije „realizator njenih intimnih etanja”. Andreja Zlatić je igrao barona Lenbaha, Radmila Đurđević Madlen Petrovnu, a Tomislav Trifunović gluvonemog prosjaka. Scenografija Velizara Srbljanovića bila je i ukusno funkcionalna i metaforična u sugeetiji agonije glembajevskim bojama. Muzika u predstavi došla je od ”Lutajućih srca” sa teškoćama u prezentaciji nordijskog kvarteta u kojem plaču violine i čelo, odnosno žena i muškarac.

Reditelj Primož Berber startovao je u Kruševcu 16- oktobra 1976. godine svojom diplomskom predstavom Čudo u Šarganu Ljubomira Simovića, koja je donela i prvo scenografsko rešenje Aleksandra Zlatovića. Kao stalni reditelj Kruševačkog pozorišta Beblerje 1976, 1977. i 1978. godine postavljao na scenu nova dramska dela i tako unosio neophodnu repertoarsku svežinu. Sa režijom Azuse Sema Šeparda skrenuo je pažnju kritike tim pre što je ovaj američki dramski pisac te 1976. godine prvi put izveden u Jugoslaviji. Najviše uspeha imaoje sa dramatizovanjem, adaptiranjem i rediteljskim postavljanjem narodne poezije, posebno sa predstavom Leteća družina Kraljević Marko, koja se u osnovnom tonu kretala između naive i ironične distance. Ubrzo posle nagrade Milici Novković na Sterijinom pozorju Bebler režira Kamen za pod glavu ulazeći tanano u tragično jezgro drame. Bebler se opredelio za realističku, čak sitnorealističku interpretaci)’u. On je akcentovao propadanje, okružio ju je zidom smrti u kome krugu su bes, gnev i surovi sukobi, divlja snaga koja se troši na svađe u kojima ni grob do groba nije miran, oštro je diferencirao likove i izvlačio saglasne i kontrastne parove. Kritika je među glumačkim ostvarenjima izdvojila Novaka Milije Vukovića, Simanu Ane Križanec, Vučka Milana ĐurđeviJća i Miluna Slavoljuba Stojanovića.

Upravnik Momir Bradićje 1976. godine otišao na novu dužnost, te se sa dolaskom Primoža Beblera održavao nivo pozorišnog rada. Bebler je proširio ansambl novim profesionalnim glumcima i kreativno sarađivao sa kruševačkim umetnicima – piscem Ivanom Pudlom, slikarom-scenografom Miodragom Tokovićem i muzičkim saradnikom Jovanom Brankovićem. U kratkom kruševačkom periodu svog rediteljskog angažmana Primož Bebler je ostavio vidljiv, nezaobilazan trag.

U 1979. i 1980. godini nije bilo značajnijeg pozorišnog uzleta. Vredno pažnje je učestvovanje na televizijskim revijama sa Nušićevim Pokojnikom u režiji Gorana Cvetkovića (scenograf Aleksandar Zlatović, kostimograf Slavica Lalicki) i sa Sabljom dimiskijom Aleksandra Popovića u režiji Dragoslava Todorovića. Isti reditelj je postavio Arsenik i stare čipke Džozefa Keselringa, sa kojom predstavom Pozoridgte učestvuje na Susretkma „Joakim Vujić” 1980. godine u Kragujevcu. Nagradu za ulogu Mortimera Brustera dobio je Tomislav Trifunović.

Četrdesetogodišn.icu umetničkog rada Milana Puzića Kruševačko ggozorište obeležava premijerom Dubokog plavog mora Terensa Ratigana, koja je izvedena 14. marta 1980. godine. To je bila poslednja rehija Milana Puzića u Kruševcu. Kao i ranijih sezona, reditelj je imao uspeha u pedagoško-praktičnom radu sa glumcima. Predstava u celini zaslužuje poštovanje ne toliko u repertoarskom smislu koliko u otkrivanju mogućnosti ansambla ako se sa njim predano radi.

Posle izvesne krize „kvaliteta” i „upravnikovanja”, marta i aprila 1981. godine opet se događa uzbudljivo pozorište – scenski čarobnjak Jovan Putnik režira Dom Bernarde Albe F.G. Lorke i Ulogoru M. Krleže, a u narednoj sezoni (1981/82) Koštanu, Snežanu i sedam patuljaka i Kir-Janju.

Lorkina dramska poezija privukla je reditelja koji veruje u moćno dejstvo pesničke reči sa scene, koji je pesnikovim tragom išao u Španiju i koji je na jugoslovenskim pozornicama postavio niz Lorkinih dela, neka i više puta. Putnikova režija Doma Bernarde Albe posredstvom je jezičkog ponašanja psihološki osvetljavala i diferencirala ličnosti ove neobične ženske zajednice, crne zastore dala u kontrapunktu sa poetičnošću, a insistirala je i na vizuelnoj komponenti predstave. Neke scene su uzorne pozorišne freske u crno-belom tonu. Ženski ansambl je igrao strastveno verujući Lorki i reditelju, a uloga Bernarde je najbolja kreacija Ane Križanec na kruševačkoj sceni. Kćeri udovice Bernarde igrale su Ljiljana Toković, Ljiljana Đoković, Biljana Simić, Marina Trifunov, Biljana Jocić i Dušica Vuković. Dramaturg Slavenka Milovanović vodila je računa o malobrojnom ansamblu i o gustini radnje, a scenograf Miodrag Toković je sa malo materijala scenu i kostime učinio funkcionalnim.

Premijera predstave Ulogoru dogodila se 21. aprila 1981. godine. Ova najbolja drama iz Krležinog „ratnog ciklusa” objavljena je još 1922. godine pod imenom Galicija, ali je Jovan Putnik zamenom kostima (nemačke iz drugog rata umesto austrougarskih) nagovestio ratnu psihozu koja se odnosi na oba velika rata. To je izazvalo žučnu reakciju nekoliko pozorišnih stručnjaka. Posle izvođenja predstave na Sedamnaestim Susretima „Joakim Vujić” u Užicu 25. maja 1981. godine, za Okruglim stolom došlo je do oštre rasprave u kojoj je prevladao stav da je Putnikovo rešenje nedopustivo, čak blasfemično, jer kadet Horvat jeste buntovnik u austrougarskoj uniformi a ne i buntovnik u nemačkoj uniformi iz drugog rata. Bilo je za Stolom i stava da je kreacija Putnikova neka vrsta plodnog protivstavljanja, koje se može odnositi i na Krležu, Reditelj je za Okruglim stolom izjavio kako nije našao bolji antiratni tekst od Krležinog „za sintezu etrahota prvog i drugog svetskog rata”.

Publika je, međutim, kruševačku predstavu doživljavala kao protest protiv ratnog apsurda, stavljala se na stranu humanista, Horvata i Gregora, i zajedno sa njima protiv oficira opsednutih ratom na čelu sa ciničnim zločincem oberlajtnantom Valterom. Reditelj je uspeo da dramatika predstave raste, naročito na čvornim tačkama – kada „šengajst” Horvat na logorskim žicama svira svoga omiljenog Baha.

Klimu ratne psihoze i njoj suprotstavljeni antiratni protest ostvarila je izvanredna
glumačka igra Milije Vukovića kao melanholičnog humaniste Horvata, Milana Đurđevića kao mudrog i iskusnog Gregora, Andreje Zlatića kao mračnog natporučnika Valtera, Duke Jovanovića kao doktora Pube Agramera i Tomislava Trifunovića kao kapetana Lukača i kadeta Jankovića za koje uloge je i dobio nagradu- Na susretima je Ansamblu predstave Ulogoru dodeljena nagrada „Z. oktobar”, za scenski govor.

Koliko se, u maniru vremena, nepotrebno zahuktala osuda Putnikove zamisli, svedoči i odlomak iz teksta Zdravka Martinovića i Radovana Marušića U’ posjeti Miroslavu Krleži juna 1981: „U tom trenutku Enes Čengić se obratio Krleži:
– Autorska agencija je poslala upit da li da se zabrani izvođenje predstave Ulogoru u Kruševačkom pozorištu, pošto je reditelj Jovan Putnik vrijeme radnje prebacio u drugi svjetski rat. 0 tome je ovih dana pisala i Politika.

U namjeri da razgovor ne krene neželjenim tokom, obavijestili smo pisca da je reditelj predstave, uoči premijere, izjavio da se prilikom postavke komada opredijelio za kovdepciju koja će dramu što više približiti današnjem, prije svega mladom gledaocu.

Krleža se malo zamislio, a potom pogledao u Čengića:
– Sačekajmo s tim. Možda je i pisanje Politike jednostrano.”
Koštanu Bore Stankovića Putnik je video kao dramu o orfejskoj moći pesme. Zbog toga je angažovao afirmisanu pevačicu Radmilu Bajić za naslovnu ulogu, koreografa Dragana Nikolića, orkestar i folklornu grupu KUD-a „14. oktobar”, čak lektora Nedeljka Ješića da bi vranjanski govor zvučao kao pesma. Predstava je imala vanredan prijem kod publike, premda nije bila na najvišoj tački Putnikovih rediteljskih postavki u Kruševcu.

Predstavom Snežana i sednm patuljaka oživela je ponovo zapostavljena dečja scena, i od sezone 1981/82. ona postaje stalna scena sa najmanje jednom predstavom godišnje (Crvenkapa, Laždi Paždi, Pinokio, Kako su postale ružne reči…. ).

U ovoj sezoni Putnik se opredeljuje za još jedan poseban rediteljski ugao. Postavljajući Sterijinog Kir Janju, odlučuje se da ovoga apsolutnog tvrdicu okrene ka strasnom trgovcu, štediši i čuvaru imetka. Takvog Kir Janju ubedljivo je igrao Duka Jovanović, suprotstavljajući njegov „bolećivi tragizam” oporoj i moralno sumnjivoj sredini. Na Osamnaestim susretima „Joakim Vujić” u Pirotu Duka Jovanović je nagrađen za ulogu Kir Janje, a Ljiljana Đoković je dobila pohvalu Udruženja dramskih umetnika za ulogu Katice.

Posle Činovničke komedije, kojom su obuhvaćene tri Nušićeve jednočinke (Analfabeta, Muva, Kirija), došla je Krotka kojom Jovan Putnik ponovo afirmiše svoju privrženost Dostojevskom. Ova razvijena monodramska ispovest, sa Ljiljanom Đoković u naslovnoj ulozi, premijerno je izvedena 14. januara 1983, i to je bila poslednja Putnikova režija u Kruševcu. „Mala scena” Kruševačkog pozorišta, za koju se razložno i strasno zalagao, nosi njegovo ime.

Februara 1982. godine, sa predstavom Ženidba N.V. Gogolja, kreće kruševačkom scenom rediteljska umetnost Nebojše Bradića. Pre toga imao je dve režije u profesionalnim pozorištima: u Nišu (Ibzenova Nora, diplomska predstava) i u Tuzli (Ulogoru M. Krleže).

Za središnu tačku predstave Ženidba Bradić je uzeo Potkolesinovo začudno predavanje strahu od prelaska „u novo agregatno stanje” i njegovo ogšranje nasilnom mehanizmu ženidbe. Postupak začudnosta u stvari je postupak novine kojim se igranje ove stare komedije osvežavalo i približavalo senzibilitetu mlade publike. Predstava teče realistično do naivnosti, ali je i ispresecana iznenađenjima. Začuđujućeje što predstava izvire iz jednog a uvire u drugi ormar; što su zbivanja takođe uokvirena ormarom, bila to momačka soba ili, kada se lreokrene, soba udavače; što scene u Agafjinoj kući mogu biti deo sna sluge Stepana; što su pauze funkcionalno duge; što su ekstravagantne pozicije sedenja; što je „raspad ženidbenog sistema” najavljen obaranjem jedne po jedne stolice i rušenjem tavanice i stola oko kojeg se okretao ovaj provincijalni svet. Podela uloga je valjano izvršena, bila je na nivou postupka iznenađenja. Zahvalnije i zahvatnije zadatke imali su Tomislav Trifunović, Biljana Jocić i Andreja Zlatić. U potkožne strahove Potkolesina Trifunović se tanano uosećavao. Mlada Biljana Jocić, koja se najavila Ma-
gdalenom iz Lorkinog Doma Bernarde Albe, svoje glumačke mogućnosti pokazala je tek sa Gogoljevom Agafjom. Radila ju je sredstvima naive i upravo zbog toga delovala ubedljivo i sveže. Andreja Zlatić je u Kočkarjovu insistirao na agresivnom hedonizmu kojegje suprotstavljao „ormarskom životu” Potkolesina. U glumačkim ostvarenjima bezmalo nije bilo slabih mesta, te se ova kruševačka „gogoljijada” igrala pune dve sezone.

Ove sezone pripremljena je za Slobodište a potom adaptirana za dvoranu predstava Balada o trubi i oblaku Cirila Kosmača (sa slovenačkog preveo Ljubiša Đidić), u dramatizaciji i režiji Nebojše Bradića i u tragalačkom scenografskom rešenju Miodraga Tokovića usaglašenim ea prirodnim ambijentom. U ovoj predstavi, rađenoj mo-dernim sredstvima, zapažene uloge imali su Milija Vuković, Ana Križanec, Tomislav Trifunović, Duka Jovanović kao i Sergej Trifunović u ulozi mladog Jankeca.

Počev od 1983. pa sve do 1988. godine u Kruševačkom pozorištu usklađeno teče dvosmerna repertoarska linija: komadi sa savremenom temom – Obešenjak, Taoci, Balkanski špijun, Mrešćenje šarana, Hej Sloveni kuda ćete, Najveći fudbaler na svetu, Šovinistička farsa, Srpski revizor, Klaustrofobična komedija; klasična dela sa uspelim i manje uspelim inovantnim scenskim postavljanjem – Pokondirena tikva, Idem u lov, Vojnik od čokolade, Sumnjivo lice, Podvala, Mandragola, Ožalošćena porodica, Pinokio.

Prvi je Obešenjak Borislava Pekića ukazao na opravdanost novog repertoarskog usmerenja. Pekićevo delo ima konstrukcioni, irealan razvoj radnje, što je reditelja Nebojšu Bradića stavljalo pred probleme. Analitički čitajući dramski tekst, reditelj je predočio Pekićevo protivstavljanje svakoj autoritarnosti i misaonoj okovanosti, njegovo insistiranje na paradoksu i crnohumornim prizorima, pa se opredelio za postupak groteske i stilizovanu glumu. I poigravanje karakteristikama lika, i povremena karikaturalnost, i kostimi beketovske intonacije, i „geometrijska” scenografija Miodraga Tokovića, i mizanscenska rešenja – sve je govorilo da je Pekić valjano pročitan. U beketovskoj igri egzistencijalne ugroženosti najviše su dali Milija Vuković kao Obešenjak, Tomislav Trifunović u složenoj ulozi Sluge, Milan Đurđević u šarmantnoj kreaciji Oca i Biljana Jocić kao Obešenjakova dragana.

Oko predstave Obešenjak stvorila se u Kruševcu naelektrisana atmosfera, kojom se obilato bavila i štampa (Pobeda, Politika, Večernje novosti, Omladinske novine). Posle dve kontrolne probe bilo je jasno da je reč o dobroj i originalnoj predstavi. Ocena pozorišnih stručnjaka i kruševačkog intelektualnog kruga bila je jednodušna: predstava je vredna i kao umetničko ostvarenje i kao smeo i snažan repertoarski potez. Međutim, o i snažan repertoarski potez. Međutim, o predstavi je štampa pisala i zbog sumnje „dnevnopolitičkih dušebrižnika” koji su u Pekićevom delu videli beznađe, ali i zbog samovolje uprave Pozorišta koja najbolju predstavu u 1983. godini nije poslala na Susrete „Joakim Vujić”.

Premijera Obešenjaka Borislava Pekića izvedena je 15. aprila 1983. godine. U kruševačkom listu ..Pobeda” od 22. aprila izašao je opširan prikaz Mirjane Deljanin pod naslovom: Obešenjak pred prepunom dvoranom.

Balakanski špijun Dušana Kovačevića, drama o političkoj paranoji, pozorišniji je od Obešenjaka. Premijera ovog komada o negativnom junaku izvedena je na početku sezone 1983/84. Nebojša Bradić je u tragikomičnoj prezentaciji Kovačevićeve drame imao podršku glumaca. Milija Vuković je žestoko razvio apsurdnu igru Ilije Čvorovića, samozvanog balkanskog špijuna, a Miroslav Petrović, kao gost, uneo je u papirnati lik Petra Markova snažnu životnost sredstvima mikro glume.

U najbolju predstavu ove sezone ide Vojnik od čokolade Dž.B. Šoa, u režiji Olivera Viktorovića. Kruševačka premijera (24. april 1984) bila je ujedno jugoslovenska premijera ovog komada u originalu naslovljenog „Oružje i čovek”. U svojoj predstavi Oliver Viktorović nam stavlja do znanja kako je potrebno da se, uvažavajući B. Šoa, podsmevamo lažnom rodoljublju i malograđanskom duhu. U tome su reditelju znatno pomogla četiri scenografa (studenti fakulteta primenjenih umetnosti), duhoviti kostimi Zorane Jovanović i, najviše, glumci. Po Dejanu Penčiću Poljanskom, kruševačka predstava se sa zadovoljstvom gleda. „I kad zasmejava Šo nije bezazlen. Tu spremnost i spretnost da karikiraju, da se poigravaju a ne preitraju i ne zaborave zašto se zapravo igraju Šoom, uz kondiciju da se sve odvija u vrlo brzom ritmu, imali su Milija Vuković, Milan Đurđević i Ljiljana Đoković.” Na Dvadesetim susretima „Joakim Vujić” u Zaječaru, 1984. g., Oliver Viktorović je dobio nagradu za režiju, Milija Vuković za ulogu Švajcarca, a Ljiljana Đoković nagradu „Z. oktobar” za ulogu Rajne.

Oliver Viktorović je iste sezone na Dečjoj sceni sagradio ljupku, poetičnu predstavu – Ključ od šume, po tekstu Borke Živić.

Kruševljanin Miomir Miki Stamenković afirmisani filmski režiser, ogledao se i u pozorišnoj režiji. Na kruševačkoj sceni je u tri različite sezone realizoavao tri savremena dramska dela: Klopku Ire Levin (1984/85), Kraj vikenda Mome Kapora (1985/86) i Devetu defanzivu Stevana Koprivice (1989/90). U sve tri režije Stamenkovićev rediteljski rukopis prepoznaje se po čvrstoj strukturi predstave, po igri bez zastoja, preciznom mizanscenu, zvučnim i svetlosnim oznakama, dakle po odlikama koje se zapaža-
ju i kod filmova Mikija Stamenkovića.

Stamenković je demostrirao zavidan smisao za aktuelne sadržaje, naročito u Devetoj defanzivi, praizvedbi na sceni Kruševačkog pozorišta (29. mart 1990). U njegovim kruševačkim predstavama značjana udeo imao je Milija Vuković (Sidni Brul u Klopki, On u Kraju vikenda, penzionisani general Čelebić u Devetoj defanzivi), te Ljiljana Đoković (Ona u Kraju vikenda, medicinska sestra Jasna u Devetoj defanzivi) i Tomislav Trifunović (Kliford Anderson u Klopki).

Savremenu dramu kao valjanu programsku inteššju Pozorišta plodno nastavlja reditelj Nebojša Bradić sa Mrešćenjem šarana Aleksandra Popovića, Šovinističkom farsom Radoslava Pavlovića, Najvećim fudbalerom na svetu Dragana Aleksića, Srpskim revizorom Zvonimira Kostića, Klaustrofobičnom komedijom Dušana Kovačevića. Popovićev Šaran, koji je 1984. godine ustalasao beogradsku kulturnu javnost, u Kruševcu je premijerno izveden 29. januara 1985. godine i doživljen kao događaj sezone. 0 kruševačkoj premijeri Jovan Ćirilov je pisao u „Politici” da je njena osnovna vrednost što se „razlikuje od ranijih predstava istog komada a pre svega od beogradske”. Za kritičara „Politihe” Nebojša Bradić je Popovićevu temu – kako se provela istorija kada je sišla u bazu – „izrekao sa gorčinom koja opominje i bez kolebanja imponuje”. Među iskusnim glumcima kao što su Milija Vuković (Vasa Vučurović), Ljiljana Toković (Gospava), Milan Đurđević (profesor Gricin) i drugi, glumačko osveženje predstavljala je Biljana Jocić, čija je Mica po svom zdravom razumu i vitalnosti „jača od istorijskih lomova”. I za Zvonimira Azdejkovića (u kruševačkoj „Pobedi”) Mica Biljane Jocić, koja od seljančice postaje novokomponovana gospođa, „jedna je od linija koje eu nosile predstavu”.

Šovinistička farsa Radoslava Pavlovića ide u najgledanije predstave Kruševačkog pozorišta, sa 115 repriza. Od 14. decembra 1985. na repertoaru je zaključno sa sezonom 1989/90. Farsa nema razvijenu i čvrstu dramsku formu, ali ju je publika u Kruševcu i na gostovanjima prihvatala kao „lek od naših gluposti”. Na Dvadeset drugim susretima „Joakim Vujić” u Leskovcu Dejan Penčić Poljanski decidno je formulisao svoju ocenu vrednosti predstave: „Kruševačka predstava Radoslava Pavlovića, Milana Đurđevića, Milije Vikovića i Nebojše Bradića u vrhu je ovogodišnje produkcije na Susretima Joakim Vujić. Svakako, predstava koja se najdirektnije obraća gledaocu i trenutku u kojem živimo.'”‘ Nagrade na leskovačkim Susretima dobili su: Milan Đurđević za ulogu povjesničara dr Draha i Milija Vuković za istoričara dr Mihajlovića.

Predmet komedije Srpski revizor Zvonimira Kostića je vrhuška jedne naše palanke, koja nosi uspavano ime – Pajkovac. Ta vrhuška je sirova i egoistična, njeno pozivanje na svest, pravce razvoja, pozitivne tendencije, na plenume i sednice, u suprotnosti je sa novokomponovanim stilom života. Reditelj Nebojša Bradić je pošao od uverenja da se komad 3. Kostića ne može stilizovano igrati te je zagovarao smeh kome je stalo do autentičnosti, odnosno omogućio je da izražajna bude sirova ljudska činjenica. U glumačkom ansamblu istakla se muška ekipa: Milan Đurđević, Mile Nedeljković, Andreja Zlatić, Milija Vuković i Duka Jovanović. Seljaka Simu, koji „gine za pravdu”, kreirao je Andreja Zlatać. Njegov seljački inadžija jedna je od najboljih epizoda na kruševačkoj sceni. U scenografu Aleksandru Zlatoviću, kostimografu Nadi Janković, muzičkom saradniku Jovanu Brankoviću i koreografu Draganu Nikoliću reditelj je imao upućene saradnike i entuzijaste.

Klaustrofobična komedija Dušana Kovačevića igrana je 26 puta pred oko 7.000 gledalaca. Pored Kruševca, igrana je u Beogradu, Prištini, Peći, Kraljevu, Novom Pazaru, u okolnim gradovima i na gostovanju u gradovima Crne Gore. U predstavi je uz Miliju Vukovića, Milana Đurđevića, Ljiljanu Toković, Ljiljanu Đoković, Dragana Marinkovića, Duleta Jovanovića nastupao Kragujevčanin Budimir Jeremić u ulozi Save Odžačara, a prvu veću ulogu u Kruševačkom pozorištu imao je Nebojša Vranić (Teja Kaj). Na Dvadeset četvrtim susretima „Joakim Vujić” u Prištini 8. maja 1988. godine Nebojša Bradić je dobio nagradu za režiju Klaustrofobične komedčje a Milan Đurđević nagradu „Z. oktobar” za ulogu Jagoša Kraja.

Posle uspeha sa Šovinističkom farsom Pozorište stavlja na repertoar još jednu komediju Radoslava Pavlovića – Braća po oružju. Režija je poverena Primožu Bebleru, scenografija Zlatiboru Kramariću, a kostimima se bavila Ljiljana Forcan-Vukelić. Predstava je imala korektan odziv gledalaca (26 repriza). Sa njom je Pozorište učestvovalo na Susretima „Joakim Vujić” u Nišu 1989. godine, na kojima je Milija Vuković superiorno odigrao Milorada Timarca i dobio nagradu za najbolju mušku ulogu.

Od 1986. godine ponovo je zaživela Dečja scena sa Pinokijem Karla Kolodija, u kompletnoj inscenaciji Mime Janković i Branislava Jankovića. Premijaje izvedena 12. februara 1986. godine i od tada sa punih deset godina održava na repertoaru uz neprekidno obnavljanje najmlađih gledalaca. Glumački sastav je pretrpeo znatne izmene, izuzev Ljiljane Đoković u naslovnoj ulozi i Dragana Marinkovića u ulozi Arlekina, koji nastupaju u svih 157 odigranih predstava. Mima i Branislav Janković su na kruševačkoj Dečjoj sceni postavili i Kako su postale ružne rvči Dušana Radovića, Autobiografiju Branislava Nušića i Čarobnjak iz Oza F.L. Bauma.

Posle Putnikove Jastre i Kapije Sunca došla je 28. juna 1987, o dvadesetogodišnjice rođenja Vuka Stefanovića Karadžića, treća velika narodna predstava na Slobodištu – Vukov testament. Reditelj Nebojša Bradić je odbacio sredstva tzv. „italijanske kutije” kao nea-dekvatna na otvorenom, zahvatio široki prostor Slobodišta i uputio izvođače na gledaoce. Tako je i publika saučestvovala u afirmaciji Vukovih testamentarnih poruka. U realizaciji projekta učestvovao je ceo ansambl Kruševačkog pozorišta i brojni statisti. Ovu spektakl-predstavu, rađenu na samom Slobodištu, reditelj je kasnije prilagodio za izvođenje u dvorani i kao takva je u Kruševcu i na gostovanjima imala 37 repriza.

Lazar, veliki knez Zvonimira Kostića, u režiji Nebojše Bradića, četvrta velika predstava Kruševačkog pozorišta, koja je pripremana na Slobodištu, dogodila se 29. juna 1989. godine povodom obeležavanja 600-godišnjiceKosovske bitke. U Kostićevom pristupu večnoj srpskoj temi prevagu nema ni Miloš Obilić, neprikosnoveni lik u narodnoj tradiciji, ni Kneževa večera, čak ni motiv izdaje, već susret Knežev sa pustinjakom Romilom, koji je svoje poslednje godine proveo u moravskim krajevima. Ovom podvižniku Kostić je dao ulogu Lazarevog dvojnika, svetlosnog glasa iz dubine narodne duše, koji je i predskazao istorijsku snagu svetoga Kneza.

Nebojša Bradić je sa pravom krenuo od scene sa Romilom i od nje razasuo dramsku energiju i prema početku i prema kraju predstave. Na taj način reditelj je zagovarao dramu opredeljenja, odnosno ideju o šestovekovnom obnavljanju Kneževog etičkog izbora aksiološki značajnog ne samo za srpski narod. Mudrog Kneza tumačio je Branislav Ciga Jerinić a Romila Mihajlo Viktorović. Jerinićje glumac od daha i kada se kreće scenom Slobodišta ili kada govori, kao da su sa njim svi kosovski junaci. Takvom Knezu odgovarao je Romil Mihajla Viktorovića po logici kontrasta, po logici „drugog Ja”. U njegovoj osmišljenoj kretnji i u glasu punom tajanstva i iščekivanja nesreće koja se nadnela nad zemljom, u njegovom podizanju Lazara od sumnje do „nebeske krune”ima lepote koja osvaja. Kneginju Milicu je odmereno i tollo, sa blagim patosom, donela Maja Dimitrijević i tako obogatila svoju interpretativnu galeriju znamenitih žena. Čitav ansambl delovao je homogeno poštujući koncepciju predstave na otvorenom. To se posebno odnosi na Zorana Karajića (neobično rešenje Bajazitovog ratničkog ludila), Ljiljanu Toković (Jefimija), Miliju Vukovića (Vuk Branković), Božidara Savićevića (Jug Bogdan), te na živorodne likove iz naroda, stražare, u tumačenju Andreje Zlatića i Duke Jovanovića.

Jedna od vrednosti predstave je scenografija. Nesim Tahirović je kreirao scenografski objekt koji ima fleksibilnu funkciju, a u isto vreme je likovno delo po sebi. Njegove kulise od paljenog lima čas su knežev dvor, čas crkva, čas kutija iz koje kreće kosovska legenda. Muzika Miroljuba Aranđelovića pravi je ključ za vizuelno, a ko-
stimi Ljiljane Dragović u skladu su sa scenografijom i opštim tonom predstave.

Drama Draga Jelena Sergejevna Ljudmile Razumovske kritički ispituje moralne nazore u svetu uređenom po modelu realsocijalističke birokratije. „U predstavi Kruševačkog pozorišta” – ttiše u „Politici” Radomir Putnik – „susrećemo se sa gorčinom nemoćnih, poniženih i već izdrobljenih sudbina. Ali, reditelj Nebojša Bradić sa dobro uigranim glumačkim ansamblom nalazi zrak svetlosti, gram optimizma kojim veli da nije sve izgubljeno, da se još može dosta učiniti na popravci sveta.” U predstavi koja se odlikovala jakom fizičkom ekspresijom Ljiljana Tokovićje briljantno odigrala profesorku Jelenu Sergejevnu. Maturante su igrali Nebojša Vranić, Slađana Nestorović, Dragan Marinković i Jovan Petrović. Na Dvadeset šestim susretima „Joakim Vujić” u Šagšu 1990. godine Nebojša Bradić je dobio dve nagrade za režiju (stručnog žirija i žirija grada domaćina), Ljiljana Toković – nagradu „Mila Stojadinović” za ulogu Jelene Sergejevne i Angelina Atlagić za scenografiju. Sa ovom predstavom Kruševačko pozorište je učestvovalo na smotri „Srpsko pozorište danas” u Beogradu 1991. godine.

Sjeseni 1990. godine krenulo se ea adaptacijom pozorišne zgrade. Po prvim planovima trebalo je proširiti pozornicu, ali se u razvijanju projekta i u toku radova došlo do potpune intervencije na pozorišnoj zgradi. Uređeni su prostori scene, garderobe, sala sa 305 sedišta, foajea, pozorišni klub, galerija i prostorije uprave. Kompletirana je scenska tehnika, rotacija, tonski i svetlosni uređaji. Uređenje zgrade je finansirala Skupština opštine Kruševac, a radove je izvodilo Građevinsko preduzeće „Jastrebac” i DIP „Savremeni dom” uz brojne podizvođače. Projektanti su bili arhitekti Zorica Đurović i Miroslav Bićanin.

Na Vidovdan, 28. juna 1991. godine, održana je svečana akademija povodom otvaranja novoobnovljenog Pozorišta uz učešće umetnika iz jugoslovenskih pozorišta i gostiju. Uveče je Pozorište na Slobodištu izvelo predstavu Lazar, veliki knez. Ovaj pozorišni spektakl izveden je i u Novom Sadu, i manastiru Gračanici.

U vreme gradnje scene, takoreći u ruševinama, odigran je Život u pozorištu Dejvida Mameta, u režiji Nikite Milivojevića, 28. novembra 1990.

Prva predstava na obnovljenoj sceni bila je dramska sotija Generali ili srodstvo po oružju Borislava Pekića. Pisac je prisustvovao kruševačkoj premijeri 3. oktobra 1991. godine. Posle premijere, posle ponovnog susreta sa Blauringom Đuze Stojiljkovića, posle
ponovnog susreta sa Blauringom Đuze Stojiljkovića, posle pohvala za igru Milije Vukovića (đeneral Đorđije Njegovan), Ljiljane Toković i Andreje Zlatića, posle konstatacije daje reditelj Nebojša Bradić studiozno čitao dramski tekst, Pekić je rekao: „Kad bih sad pisao Generale, pretpostavljam da bih pisao na isti način kao i pre… A to
što su se Generali prilagodili ovoj našoj nesreći, ja se nadam da će ova predstava i aktuelno biti shvaćena.”

Na festivalu Slobodarske svečanosti u Mladenovcu 1991. godine Pozorište je učestvovalo sa Generalima. Nagradu za režiju dobio je Nebojša Bradić, a za ulogu Melanije Ljiljana Toković. Delikatan je bio zadatak JĐiljane Toković kao Melanije, koja je bila i domoupraviteljka u kući đenerala Njegovana i sentimentalno vezana za njega. Po Pekiću, Melanijaje ženski princip suprotstavljanja ratnom principu, što je u igri Ljiljane Toković stalno pulsiralo.

Kruševačku predstavu je selektor Vida Ognjenović odabrala za Sterijino pozorje. Predstava Generali ili srodstvo po oružju Borislava Pekića izvedena je u Novom Sadu 28. maja 1992. godine pred punom salom Srpskog narodnog pozorišta. 0 uspehu ove predstave pozorišni kritičar Milutin Mišić piše u novosadskom časopisu Scena: „Drama Borislava Pekića Generali ili srodstvo po oružju u intrpretaciji K.ruševačkog pozorišta spada u najzanimljivije pozorišne predstave u Srbiji prošle sezone, što su potvrdila brojna gostovanja na više pozornica i pozorišnih smotri. Podjednako interesovanje izazvali su i atraktivan Pekićev dramaturški koncept, promišljen rediteljski pristup Nebojše Bradića i efektni glumački kontrapunkti u igri Vlastimira Đuze Stojiljkovića i Milije Vukovića.”

U anketi pozorišnih kritičara Generali ili srodstvo po oružju uvršteni su u 12 najboljih predstava u Jugoslaviji u sezoni 1991/92.

Ubrzo posle drame o knezu Lazaru Zvonimir Kostić piše monodramu Jefimija. Ljiljana Toković je sa diskretnim uosećavanjem donela lik despotice, monahinje i prve srpske pesnikinje zahvativši i tragične godine posle Kosovske bitke. Sa ovom monodramom Pozorište je učestvovalo na Festivalu monodrama i pantomime u Zemunu 1992. godine i na Letnjem festivalu u Novom Sadu.

U obnovljenom pozorištu, počev od sezone 1991/92. repertoar Kruševačkog pozorišta ima dve standardne linije: domaća drama sa savremenom temom i strana drama sa akcentom na klasičnoj komediji. Komedija je krenula sa tekstom Reja Kunija Kidaj od svoje žene, koji je prevela i scenski postavila Lilijana Ivanović vešto preplićući motive zamene i zabune. Režija je omogućila glumcima da se u komici razmahnu, razitraju pa i preigraju. Nebojša Vranić, Ljiljana Đoković, Olivera Viktorović, Dragan Marinković, Mihajlo Viktorović, Duka Jovanović, Andreja Zlatić i Zdravko Pavlović igrali su u brzom vodviljskom ritmu izazivajući neočekivanim obrtima salve smeha u Kruševcu i na brojnim gostovanjima. Od 29. novembra 1991. godine odigrano je, za pet godina, 90 predstava sa preko 30.000 gledalaca.

Posle komedije Reja Kunija postavljena su na kruševačku scenu u sezonama od 1991/92. do zaključno 1995/96. nova dramska dela stranih pisaca, među kojima ima nekoliko koje su prvi put na repertoaru: Žak ili pokornost Ežena Joneska, Molijerove Skapenove podvale (režija Aleksandre Kovačević), Volpone Bena Džonsona (režija Nebojše Bradića), Plautov Hvalisaei vojnik (režija Dušana Petrovića), Šuma A.N.Ostrovskog (režija Ljubomira Draškića), Čarlijeva tetka Tomasa Brendona (režija Lilijane Ivanović), Goldonijeva Mirandolina (režija Vladimira Jevtovića), Servantesove međuigre – Teatar čudesa (režija Milana Karadžića), Profesionalci (sa Pinterovim Nemim kelnerom u režiji Nebojše Bradića, i Havelovom Audijencijom u režiji Vojina Paunovića), i Jaje Felisjena Marsoa (režija Ljubomira Draškića).

Postavljajući komediju Žak ili pokornost na scenu Kruševačkog pozorišta (premijera 27. februara 1992), reditelj Nebojša Bradić pošao je od ideje da u vreme svakojakih nasrtaja na idividualizme izvlači Joneskovu zaokupljenost stravom za život. Smelim i lucidnim postupkom, on je rukopis teatra apsurda obogaćivao scenskim artizmom tako da su završne ecene, scene „strave za život” postale i poetski veoma ekspresivne. Jonesko je tražio neobično u svakodnevnom polazeći od uverenja da ljudi sve više postaju materijalni predmeti. Teatarsku demonstraciju takve tvrdnje Bradić je našao u pokretanju roto-pozornice kao velikog mehanizma po kome se kreću mali mehanizmi, ljudi-lutke. Nosioci glumačkih uloga su se potvrđivali međusobno poklanjanjem pažnje automatizmu govora, rečima lišenog smisla, izražavanju praznine unutarnjeg života posredstvom govora. Andreja Zlatić je doneo groteskno dostojanstvo Žak-oca. Dosledna u kreiranju Žak-majke, Ljiljana Toković je promišljenom gestovnom i verbalnom komikom kritikovala ljubav koja sebe izjednačava sa energijom potčinjavanja bližnjih. Posebno mesto u predstavi imali su Nebojša Vranić i Ljiljana Blagojević, kao gost. Bilo je estetski ugodno posmatrati mladog dramskog umetnika koji se kreće linijom „osipanja stvarnog”, kako njegov Žak traži sebe u opiranju klišetiranom vaspitanju i kako, zahvaljujući Roberti, čupa sebe iz sna i obamrlosti. Roberta Ljiljane Blagojević povukla je ne samo Žaka nego je glumački povukla i Nebojšu Vranića. Ljiljana Blagojević je najzavodljivija u predstavljanju lepote poezije apsurda i zajedno sa Vranićevim Žakom u virtuoznoj eženovskoj igri galopa i vatre.

Sa Joneskovim Žakom Kruševačko pozorište je učestvovalo na Dvadeset osmim susretima „Joakim Vujić”, koji su održani, prvi put, u Kruševcu, jer su tek od 1992. godine u obnovljenoj zgradi i na novoj sceni pruženi valjani uslovi za odvijanje ove značajne pozorišne smotre. Susrete je 8. maja 1992. otvorilo Kruševačko pozorište, a potom su nastupili: Pokrajinsko narodno pozorište Priština, albanska drama, sa predstavom Venecijanka, Pokrajinsko narodno pozorište, srpska drama, sa predstavom Ko se boji Vircinije Vulf, Narodno pozorište Leskovac sa predstavom Umorni, Narodno pozorište Pirot sa Lisistratom, Narodno pozorište Niš sa predstavom Viktor ili deca na elasti, Narodno pozorište Šabac sa predstavom Smrt trgovačkog putnika, Narodno pozorište Užice sa predstavom Rado ide Srbin u vojnike, Pozorište „Joakim Vujić” Kragujevac sa predstavom Sad se smej, Sotire, i Pozorište „Zoran Radmilović” Zaječar sa predstavom Seme.

Održavanje 28. pozorišnih susreta pomogli su Skupština opštine i 53 privredne i druge organizacije u opštini. Nagradu za najbolju predstavu na 28. Susretima dobila je predstava Žak ili pokornost Kruševačkog pozorišta. I Okrugli sto kritike je nagradu za najbolju predstavu dodelio predstavi Žak ili pokornost. Nagradu za režiju „Jovan Putnik” dobio je Nebojša Bradić za režiju predstave Žak ili pokornost, nagradu „Mila Stojadinović” za najbolju žensku ulogu dobila je Ljiljana Blagojević za ulogu Roberte, a nagradu „Jovan Milićević” za najboljeg mladog glumca dobio je Nebojša Vranić za ulogu Žaka.

Volpone Bena Džonsona posle Joneskovog Žaka i Molijerovog Skapena potvrdio je svežu repertoarsku odrednicu Kruševačkog pozorišta – novo čitanje svetske klasične komedije. Režija Nebojše Bradića je intelektualno delotvorna u zastupanju pisca posredstvom novog čitalja i kreiranja scenske priče o ljudskom zverinjaku. Jezik te režije je maštovit, čist pozorišni jezik koji koristi oblike, zvukove i pokrete da dosegne dubinu odnosa među karakterima Džonsonove komedije i da rasplet donese kao moguću poruku koja ima aktuelnu vrednost.

Volpona je igrao Milija Vuković insistirajući na šarmantnom liscu kome je zlato služilo za orgije radosti i za šalu sa smrću nebili tako, sa tobožnjeg samrtničkog odra, posmatrao naslednike kako jedan drugom razbijaju lobanje. Lavovski posao imao je Nebojša Vranić u delikatnoj i glomaznoj ulozi Moske, Volponovog gotovana, kameleona koji se uživljava u gospodareve igre sve do krvavog obračuna kada reditelj komediju i grotesku igre zgušnjava u tragično finale. Ben Conson ukazuje na ljudske poroke i mane preko ličnosti koje kruže oko Volpona. Duka Jovanović je Voltora hvatao između njegove dostojanstvene advokatske poze i halapljivosti; Alekeandar Sibinović kao Korvino i Ljiljana Đoković kao Kolomba uverljivo su doneli groteskne likove, prepune moralne hipokrizije, a Mihajlo Viktorović, koji je Korbača igrao i na beogradskoj sceni, do minucioznosti je otelotvorio zelenašku apsolutnu strast. U ostalim ulogama nastupili su Andreja Zlatić (starešina žbira), Olivera Viktorović (Kanina), Zdravko Pavlović (sudija), Dragan Marinković (pomorski kapetan). Posebnu ulogu reditelj je namenio Sluškinji Slađane Nestorović-Ristić koja je, bez i jedne reči, delovala kao kakav kafkijanski znak koji diskretnom pojavom i kretnjom najavljuje i posmatra jezive groteskne prizore.

Kada se zavesa podigne, ugleda se čitav jedan grad scenografa Velizara Srbljanovića – sanduci srebrnastog sjaja što se jedan kraj drugog i jedan za drugim dižu i završavaju vešalima, a u svome središtu imaju plato sa Volponovom stolicom ili krevetom. U dubi-ni, na poklopcima sanduka i vrhovima vešala naznačeno je krvavo svetlo kao znak opasnih događanja pod krovom otrovnog smeha. Muzika Zorana Obrenovića, nenametljiva u naznačenjima karaktera, ritmički i melodijski se uobličavala u renesansni zvuk. Kostimograf Vanja Popović odstupila je od prakse prekrajanja starih kostima. Inventivno je išla na nove kostime pune duhovitog renesansnog kolorita.

Na Susretima „Joakim Vujić” u Kragujevcu 1994. godine Nebojša Bradić je dobio nagradu za režiju predstave Volpone, Nebojša Vranić za ulogu Moske, ansambl predstave za scenski govor, Velizar Srbljanović za scenografiju i Vanja Popović za kostimografiju.

Posle renesansne komedije Pozorište odlučuje da na repertoar stavi jednu rimsku palijati – Plautovu komediju Hvalisavi vojnik, napisanu oko 205. godine pre n.e. Režija je poverena mladom reditelju Dušanu Petroviću, čija je osnovna intencija bila da podvrgne smehu tobožnju hrabrost vojnika koji se hvališe i velikim ljubavnim uspesima. Oko vojnika kruže mlada zal>ubl>ena devojka i njen momak, ugledni građanin, sluge i mornar, sa kojih reditelj takođe skida maske, igra se njihovim manama i glupostima. Poenta predstave je u potpunom razobličenju hvalisavog vojnika. „Eto do te ivice Petrović je doveo kruševačku predstavu uglavnom čistim, jednostavnim rediteljskim prosedeom”- zaključuje prikaz predstave Aleksandar Milosavljević – „tek s vremena na vreme pomerajući gšsca iz njegovog vremena u nama blisku atmosferu montipajtonovskog gega, pri tom uvek vodeći računa o glumcima, mada im povremeno dozvoljavajući i izvesna preterivanja…” Kao gost, naslovnu ulogu igraoje šarmantno, sa smislom za karikaturu, Milutin Mima Karadžić. „U kruševačkom ansamblu izdvajali su se uvek pouzdani Nebojša Vranić, odlične Jovanka Mandić, Ljiljana Đoković i Slađana Nestorović-Ristić, kao i Ljubodrag Milutinović.” Scenografija Petra Pašića predstavljala je izvanrednu asocijaciju na vreme „palijata”, sa duhovitam naznačenjima triju prostora za igru. Kostimi Branke Petrović su takođe upućivali na davna vremena i umnogome doprineli atmosferi lakog humora.

Posle predstave Slobodan Selenić je reporteru kruševačke „Pobede” rekao: „Kadaje prava i autentična klasika u pitanju, ne treba ništa filozofirati, treba je igrati onako kako je bila pravljena i primana u svoje vreme. To jeste bio jedan pučki komad i mislim da je i u ovom izvođenju on to postao. To je ovaj auditorijum lepo osetio i uživao u predstavi, uostalom kao i ja.”

Značajan datum u istoriji Kruševačkog pozorišta predstavlja premijera Šume A.N. Ostrovskog 19. februara 1995. godine. Reditelj Ljubomir Draškić je najpre „nemilosrdno” skratio tekst i napravio čvrstu dramaturšku celinu pogodnu za dvočasovno izvođenje. Draškićev susret sa klasikom zasnovan je na načelu novog čitanja, koji afirmiše večni dijalog sa velikim pitanjima. U slučaju Šume jezgro rediteljske zamisli tiče se „takmičenja” poetočnosti i grube stvarnosti, u kome prividno pobeđuju nosioci niskih pobuda i zla, a stvarni, moralni pobednici su siromašni umetnici, di-
vni u svojoj ljudskosti i privrženosti idealima umetnosti. Draškić je osnovnu misao predstave veoma pregnantno formulisao: „Šuma je oda pozorištu i ljudima koji su mu posvećeni.” Poetičnu liniju komada imaju Nesrećković i Srećković, dva simbola umetničkog sveta, koje su nadahnuto i ubedljivo, iz ecene u scenu, afirmisali Branislav Ciga Jerinić i Vlastimir Đuza Stojiljković. Na kruševačkoj sceni plodno su se srela, prvi put zajedno, dva velika srpska glumca. „Nema ništa lepše nego kada glumac igra glumca”, rekao je Ciga Jerinić posle kruševačke premijere kao što je rekao pre 25 godina igrajući sa Mijom Aleksićem na beogradskoj sceni.

Poetično u predstavi sjajno je podvukla muziku Vojislava Kostića i scenografija Petra Pašića, koja ima dva strukturna dela: u prednjem planu trivijalnu odaju propale plemićke Gurmišske i u zadnjem planu sentimentalnu šumu sa kišom koja je i poetski znak i znak nedaća koje prate život putujućih glumaca.

Nevena Novović je uhvatila lik Gurmišske u procepu između dve strasti: novac kao odbrana od propadanja „plemićkog gnezda” i obuzetost poznom ljubavnom avanturom. I ostale uloge donete su veoma korektno: Aksinja Dragane Zrnzević, Bulanov Nebojše Vranića, Vosmibratov Milije Vukovića, Petar Saše Petronijevića, Karp Duke Jovanovića i Uliga Ane Đorđević.

Samo nekoliko meseci pošto su prevedene sa španskog i objavljene u „Lapisu” Radoslava Milenkovića, Kruševačko pozorište stavlja na repertoar Servantesove međuigre. Mladi dramaturg Branislav Nedić je četiri međuigre (Studija za razvod braka, Brižna straža, Pećina u Salamanki, Ljubomorni starac) spojio u celinu i impregnirao petom međuigrom – Teatar čudesa, po kojoj je predstava dobila ime. Reditelj Milan Karadžić ne preduzima nasilno osavremenjavanje Servantesa već pravi zanatski čistu predstavu punu renesansne neobuzdanosti i igre u ljupkoj koreografiji Sonje Lapatanov i efektnim muzičkim pasažima Zorana Obrenovića. Okvir radnji postavila je scenografija Nikoline Kovanević – kola putujuće družine u funkciji različitih ambijenata. U kostimima Zore Popović pojavljuju se Duka Jovanović kao ljubomorni starac Kanjisares, mlada i lepa Dragana Zrnzević kao varljiva Lorensa, Nataša Marković i Jovanka Mandić u ulozi razigrane Kristine, Zdravko Pavlović kao kum i rezoner. „Mladi kruševački ansambl” – piše Darinka Nikolić u novosadskom Dnevniku – „u kojem su nešto više smelosti i smisla za improvizaciju, tako primerenu renesansnom teatru, pokazala četvorica glumaca: Dragan Marinković, Nebojša Vranić, Bojan Veljović i Saša Petronijević, postižući onu neophodnu razigranost i zdravi scenski bezobrazluk karakterističan za komediju del arte, vrlo disciplinovano je sledio indikacije reditelja i njegove intencije, uspostavljajući, kroz kontrolisanu spontanost, vrlo dobru komunikaciju sa gledalištem.”

U sezoni 1991/92. i 1992/93. Pozorište je pripremilo tri predstave za decu: Belu bajku Stevana Pešića u režiji Primoža Beblera, Vrtić kod stare koze Polance Kovač u režiji Lilijane Ivanović i Pozorištarčje Ljubivoja Ršumovića u režiji Voje Soldatovića. Predstave su imale po 20 repriza. U sezoni 1993/94. i 1994/95. Dečja scena je osvežena komadima milivojz Mlađenovića: Baš-Čelik, u režiji Dušana Petrovića, i Ivica i Marica, u režiji Nebojdge Bradića. Mlađenovićje stvorio nova dramska dela za decu polazeći od fabula poznatih bajki. Ova scena radi punom snagom, predstave su, zajedno sa „dugotrajnim” Pinokijom, imale brojnu najmlađu publiku, naročito na nedeljnim prepodnevnim predstavama.

Na „Jugoslovenskom festivalu pozorišta za decu” u Kotoru Kruševačko pozorište je učestvovalo sa predetavom Baš-Čelik 1994. i sa predstavom Ivica i Marica 1995. godine.

Značajna karakteristika sezona 1992-1996. je zasnivan.e repertoara i na domaćoj dramskoj produkciji kritičkog usmerenja. Na repertoaru su: Đeneral Milan Đ. Nedić Siniše Kovačevića, Šumski raj Zorana Božovića ( nagrađen dramski tekst na Danima komedije u Jagodini 1992), Bogalj Atile Faraga, Lutam još vitak Miloša Crnjanskog (adaptacija Milosava Mirkovića i Nebojše Bradića), Njujork, priča sa istočne strane Nebojše Romčevića, Dereiš i smrt Meše Selimovića i Tajni plamen, obnova i posrba drame A. Faraga.

Svoj dramski tekst Đeneral Milan Đ. Nedić pisac je nazvao „narodnom tragedijom”. U 16 dijaloških deonica sve ličnosti se otkrivaju sučeljavanjem sa glavnom ličnošću tako da se replike zgušnjavaju u moguću dramu čoveka, dramu stravične alternative.

Reditelj Nebojša Bradić isto tako nije priklonjen svođenju „narodne tragedije” na stereotipe, već se odlučio za scensko propitivanje Nedićevog slučaja merom aktuelne racionalnosti. Koncentracija na govornu dramu dovela je do psihološkog osvetljavanja i diferenciranja ličnosti: govor političkog sadizma, govor sile, nadmenosti i sarkazma, govor patnje, razumevanja i zbližavanja. Branislav Ciga Jerinićje odigrao Nedića sa superiornom sigurnošću. I kada odbija i kada prihvata dužnost predsednika okupacione vlade, i u brzim izmenama replika sa nemačkim oficirom, i u emocionalno punoj sceni sa suprugom Živkom i slikom poginulog sina, i u oštroj raspravi sa bratom Milutinom, i u odbijanju dece od očevog čina, i u suočavan>u sa islednikom – đeneral Nedić Branislav Jerinića svagda trpi udarac za udarcem, a ostaje stamen u svojoj uverenosti da je njegov postupak bio znak neminovnosti.

Milija Vuković je svojim zapaženim kreacijama dodao još jednu, u prvom redu nekonvencionalnim pristupom liku nemačkog oficira. U držanju, u gestu i tempu, a naročito u reskom jeziku ideoloških odanika, Vukovićev Nemac je ciničan i lukav, žestok i metodičan, on inteligentno teži zadatom cilju. Nebojša Vranić se bezmalo pretvorio u osionog islednika, u jednu pobednički zagriženu ličnost, sigurnu u svoju političku moć. U ulozi đenerala Milutina Nedića, mlađeg brata koji je došao iz zarobljeništva, pojavio se Aleksandar Sibinović, raniji glumac Narodnog pozorišta u
sarajevu. Ljiljana Toković je tananim potezima ocrtala lik Živke, Đeneralove supruge. Ova iskusna glumica je skicu od uloge učinila ulogom koja se pamti. U istoj udozi uspešno su nastupile Gordana Vinokić, glumica Narodnog pozorišta Zrenjanin, i Slavka Jerinić, prvakinja Narodnog pozorišta Beograd.

Drama Bogalj Atile Faraga imala je svoje praizvođenje u Novosadskom pozorištu na maternjem, mađarskom jeziku, a odmah potom, u prevodu Arpada Vicka, izvedena je na sceni Kruševačkog pozorišta u režiji Nebojše Bradića. Akcenat kruševačke predstave je na melodramskom, na ličnoj drami pacijenata bolnice za hendikepirane. U obnovi ove predstave pod nazivom Tajni plamen (1996), reditelj je uneo aktuelnu društveno-kritičku intonaiiju tako da specijalizovana bolnička institucija postaje kočnica autentičnom razmahu ljudske ličnosti.

Prikazujući predstavu u „Politici”, Aleksandar Milosavljević je istakao da je „kruševačka predstava preciznija i čvršća od one kojom se na ovogodišnjem Sterijinom pozorju predstavio ansambl Novosadskog pozorišta. Posebnu snagu u realizaciji rediteljske koncepcije davao je briljašan glumački par kojem su bile poverene noseće uloge. Nebojša Vranić, zreo glumac, prekaljen najraznovrsnijim ulogama, plenio je doziranom i izuzetno plemenitom vrstom patosa koja je u sebi sadržala i energiju tipično mladalačke pobune, ali i grubost i bes čoveka koji podleže osećanjima i raspoloženjima od kojih pokušava da pobeše. Elizabeta Đorevska je svoju Lauru videla kao nežnu, krhku devojku koju bolest neprestano sputava u pokušajuma da se razvije u istinsku samosvesnu zrelu ženu i lepoticu. Otuda će ona zadržati izvesne crte ponašanja primerene svom uzrastu od pre bolesti, delovaće dečije koketno, da bi tek postepeno u sebi otkrivala žar i šarm zaljubljene žene preko čijeg lica će s vremena na vreme preći senka straha zbog saznanja da se svaka sreća uvek plaća nesrećom. Biljana Kostantinović je bila stroga Izabela, ne puki princip već nesrećna žena koja svoje lično nezadovoljstvo projektuje u posao kojim se bavi i u odnose prema pacijentima.”

Povodom stogodišnjice rođenja Miloša Crnjanskog Kulturno-prosvetna zajednica Srbije 1993. godine odabrala je Kruševačko pozorište da na Vukovom saboru u Tršiću učestvuje sa spektaklom Lutamjoš vitak. Milosav Mirković i Nebojša Bradić sklopili su skladni mozaik od odlomaka iz drama, poezije i proze Miloša Crnjanskog. Reditelj i scenograf Nebojša Bradić, uz asistenciju kostimografa Vanje Popović i kompozitora Zorana Obrenovića, angažovao je ceo ansambl Pozorišta, Folklorni ansambl „Kolo”, Hor „Abrašević” iz Beograda i gostujuće umetnike – Vlastimira Stojiljkovića, Branislava Jerinića, Stevana Gardinovačkog i vokalnog solistu Sanju Kerkez. Spekgakl na otvorenom
izveden je 19. septembra 1993. godine uz direktan televi zijski prenos. Prisustvovalo je oko 5.000 gledalaca.

Komedija Nebojše Romčevića Njujork, priča sa istočne strane u režiji Nebojše Bradića, premijerno je izvedena 10. decembra 1994. godine. Radnju zgusnutu u jednu sobu malog njujorškog hotela Romčević je gradio na osnovi dva kontrastna para – srpskog i američkog – koji se po svemu razlikuju osim u ž&lji da uspeju po cenu moralne degradacije i gubljenja svakog ljudskog dostojanstva. Reditelj Nebojša Bradić je igru oba para osmišljeno razvijao od groteskne pripreme za „osvajanje prostora” preko nesklada između plana i strasne iščašenosti do gubljenja svake iluzije o brzom uspehu. Četiri glumačka aktera – Elizabeta Đorevska, Nebojša Vranić, Nevena Novović i Milija Vuković – igrom promenljivih međuodnosa sagradili su likove rečite u prepoznavanju. Štimung takvoj igri dala je inventivna scenografija Miodraga Tabačkog i muzički akcenti Zorana Obrenovića. Sa Njujorkom Pozorište je učestvovalo na Danima komedije u Jagodini 1995. Predstavu je gledalo oko 8.000 gledalaca na 30 repriza.

Nova scenska verzija romana Derviš i smrt Meše Selimovića premijerno se dogodila u Kruševcu 22. i 24. decembra 1995. godine, u adaptaciji i režiji Nebojše Bradića. Pokazalo se i ovom prilikom da Selimovićevo remekdelo pruža bogate mogućnosti novih scenskih čitanja. Bradićeva postavka zasnovana je na strukguri suprotstavljanja pojedinih likova glavnom junaku Ahmedu Nurudinu. Otuda i opredeljenje za scenske fragmente koji objedinjeni daju fragmentirani totalitet – spoznaju patnje i straha označenu „zlatnom pticom” kao grdnom varkom.

U produbljavanju ovakve postavke izvanredan udeo imao je scenograf Geroslav Zarić svojim pokretnim lavirintom, koji može biti, zavisno od kretanja aluminijumskih patiniranih zastora, i tekija, i muselimat, i mešćema, i tvrđava, i ulica. Kretanje metalnih zavesa ima dvostruku funkciju – da odvaja fragmente i u isto vreme ih vezuje sve do konačne „zastrašujuće tame” i glasa osvešćenja u njoj.

Ahmeda Nurudina igrao je Milija Vuković obogativši galeriju svojih kreacija još jednom velikom ulogom. Imao je dostojne partnere u Vojinu Ćetkoviću, kojije uverljivo tumačio „dnevnu mudrost*’ Hasanovu, i u Saši Petronijeviću, koji je postepeno otkrivao tamne ponore Mule Jusufa. „Strateški” značajne uloge imali su Branislav Ciga Jerinić kao muftija i Vlastimir Đuza Stojiljković kao kapija. Nebojša Vranić je igrao Muselima, Nevena Novović i Ana Đorđević -Kadinicu, Bojan Veljović Begunca, Zdravko Pavlović Kara-Zaima, Duka Jovanović Hadži-Sinanudina. Na sceni su i uhode (Ljubodrag Miluginović i Dragan Marinković) i devojke (Dragana Zrnzević, Jovanka Mandić i Ana Sakić). Kostimi Vanje Popović saglasni su sa dominantnim crtama likova, a muzika Zorana Obrenovića nenametljivo je sugerisala atmosferu predstave.

„Predstava Derviš i smrt je na izuzetno efekgan scenski način” – piše kritičar Aleksandar Milosavljević – „potvrdila visok status Kruševačkog pozorišta u kontekstu pozorišnog života Srbije. Osim toga, i ovaj projekat je potvrdio efikasnost produkcionog modela blagodareći kojem već nekoliko godina ovaj teatar postiže uspehe.”

Posle Šovinističke farse, Jefimije i drugih predstava ponovo je zaživela Mala ecena „Jovan Pugnik” sa Profesionalcima, premijerno izvedenim 19. februara 1996. Ova celovečernja predstava na podlozi jedne opšte teme sastoji se iz dve jednočinke: Nemi kelner Harolda Pintera, u režiji Nebojše Bradića, i Audijencija Vaclava Havela, u režiji Vojina Paunovića. Šansu za nadigravanje dobili su i bogato iskoristili sjajni mladi glumci: Saša Petronijević, Nebojša Vranić, Sergej Trifunović i Vojin Ćetković. Predstava je izabrana za Drugi festival malih scena u Zemunu.

Godine 1992. Kruševačko pozorište ustanovljuje nagradu „Bora Mihailović” za doprinos pozorišnom životu Kruševca i Srbije. Iste godine Žiri dodeljuje Nagradu „Bora Mihailović” Vlastamiru Đuzi Stoiljkoviću, koji je „u svom 40-godišnjem radu postigao harmoniju glumca rođenog u Kruševcu a raskošno ostvarenog u Beogradu”. Na kruševačkoj sceni Stojiljković je startovao 1946. u predstavi Roditeljski dom, a odmah potom u Mašenjki i Hajduk Stanku. Ponovo je na kruševačkoj sceni u predstavama: Generali ili srodstvo po oružju (1992), Šuma (1995) i Derviš i smrt (1995).

Godine 1993, Nagradu „Bora Mihailović” dobio je Branislav Ciga Jerinić za kreaciju velikih likova: Lazar, veliki knez, Iguman Stefan, Magbet, Vuk Isakovič, Mitke, Hadži Toma, Knez Miloš, Đeneral Milan Đ. Nedić, Nesrećković i drugi.

Godine 1994. Nagradu „Bora Mihilović” dobio je Mihajlo Viktorović, prvak drame Narodnog pozorišta Beograd. Svojim glumačkim i pozorišno-pedagoškim radom Viktorović je jedan od utemeljivača obnovljenog pozorišnog profesionalizma u Kruševcu. U Kruševcu je režirao Bubu u uhu, Hasanaginicu, Skapenove podvale, Pigmaliona, Dvostruko lice i Kolombu, a glumački je sjajno doneo profesora Higinsa, Romila, Korbača i Frensisa Česnija.

Godine 1995. Nagradu „Bora Mihailović” .dobija Milija Vuković, glumac koji, po oceni Milosava Mirkovića, „najtrajnije i najbujnije obeležava imidž Talijine dece pod Bagdalom”. U svom trideseto-godišnjem radu igrao je uloge različitih fahova. Blistao je kao Agaton, dokgor Križovec, kadet Horvat, Raskoljnikov, beg Pintorović, dr Mihajlović, Vasa Vučurović, Novak, Volpone, kapetan Jerotije, Ahmed Nurudin.

Na kraju svog pedesetogodišnjeg puga Kruševačko pozorište je imalo premijeru komada Jaje Felisjena Marsoa, 26. marta 1996. Postavivši u Kruševcu ispovest Emila Mažisa, naratora i glavnog junaka, reditelj Ljubomir Draškić je upriličio sjajnu pozorišnu igru, komičnu i stilizovanu, erotičnu i poetičnu, šarmantnu i mudru. Rade Marjanovićje igrao Mažisa sa finim nonšalantnim destruiranjem njegovog prodora u sistem, u metaforično jaje, vešto i duhovito uključujući gledaoce u svoju priču. Imao je podršku c&log ansambla u kome nije bilo slabog mesta.

Za nepuna tri desetleća na sceni Kruševačkog pozorišta izvedeno je 66 stranih i 71 domaće dramsko delo. U ostvarivanju programa učestvovala su 132 glumca, 36 scenografa , 35 kostimografa i 29 reditelja. Tri reditelja ostavila su neizbrisiv trag: Jovan Putnik, Primož Bebler i Nebojša Bradić.

U periodu 1969 – 1996 Kruševačko pozorište je, uprkos povremenim krizama, postalo živi umetnički organizacioni organizam, sa promišljenom repertoarskom lolitikom i respektabilnim umetničkim ostvarenjima.

Miloš PETROVIĆ

Za sajt pripremila: Teodora Đorđević

izvor: http://www.krusevackopozoriste.com/viewpage.php?page_id=5

Pošalji komentar

Your email address will not be published. Required fields are marked *